Definicja

Modzel, czyli zgrubienie skóry, powstaje w wyniku ciągłego nacisku lub tarcia, co prowadzi do pogrubienia naskórka. Zrogowaciała skóra pełni funkcję ochronną, wzmacniając powierzchnię przed dalszym uszkodzeniem, i nie zawsze wywołuje ból.

W przypadku zgrubienia, które tworzy twardy rdzeń przypominający "kolec", mówimy o odcisku (nagniotku). Odciski najczęściej pojawiają się na palcach, przedniej części stopy oraz na pięcie. Modzele z kolei występują na stopach, dłoniach i innych miejscach narażonych na ciągłe tarcie.

Objawy

Pogrubiony zrogowaciały naskórek bez wyraźnych odgraniczeń występuje najczęściej na stopach i dłoniach. Często jest żółtawy i ma okrągły lub owalny kształt, ale jest decydowanie większy od nagniotka. Takie zgrubienia najczęściej są bezbolesne.

Nagniotek ma twardy rdzeń, kolec. Jest wyraźnie odgraniczony i na ogół powoduje dyskomfort i dolegliwości bólowe.

Przyczyny

Odciski powstają w wyniku działania nacisku i tarcia na skórę. Przyczyną ich powstawania mogą być źle dopasowane buty lub skarpety, które mają drażniące szwy.

U niektórych osób odciski mogą również pojawić się na dłoniach, zwłaszcza u sportowców, którzy narażają skórę na intensywne tarcie, np. w wioślarstwie. Ponadto, częste używanie narzędzi, takich jak śrubokręty, może podrażniać skórę i prowadzić do powstawania nagniotków.

Częstotliwość występowania

Nagniotki i modzele są bardzo powszechne, zwłaszcza w grupie osób starszych.

Badania dodatkowe

• Jeśli zrogowaciały naskórek lub nagniotki powodują dyskomfort, należy zasięgnąć porady lekarza.
• Diagnoza opiera się na objawach i wyglądzie chorobowo zmienionej skóry. 
• Dalsze badania zazwyczaj nie są konieczne.

Leczenie

• Celem leczenia jest złagodzenie dyskomfortu i zapobieganie nawrotom nagniotków.
• Na początku można stosować plastry na odciski zawierające kwas salicylowy, które rozpuszczają zrogowaciałą skórę. Należy pamiętać, aby umieszczać plaster tylko na zrogowaciałym miejscu. Plaster zmienia się co 2 dni, a po 3-5 dniach można delikatnie usunąć wierzchnie warstwy zrogowacenia.
• Aby zmiękczyć skórę, zaleca się wcześniejszą gorącą kąpiel stóp.
• Leczenie często odbywa się we współpracy z podologami, którzy mogą również usunąć odciski poprzez wycięcie.

Zapobieganie

• Należy unikać długotrwałego drażnienia mechanicznego, takiego jak tarcie lub nacisk.
• Należy nosić buty i skarpetki, które są dobrze dopasowane i nie mają drażniących szwów. Unikać butów na wysokim obcasie.
• Przy nieprawidłowym ustawieniu stóp pomocne są wkładki ortopedyczne.
• W razie potrzeby wskazana może być również operacja korekcyjna, np. w przypadku halluksa (palucha koślawego) lub palców szponiastych.
• Szczególnie u pacjentów z cukrzycą zaleca się regularną profesjonalną pielęgnację stóp.

Rokowania

Kiedy przyczyna problemu zostanie wyeliminowana, a nacisk i tarcie będą minimalizowane, rokowania są pozytywne. W przypadku stałych deformacji stóp nawroty występują często.

Pacjenci z cukrzycą są szczególnie narażeni na ryzyko wystąpienia owrzodzeń i zakażeń. Stopy należy więc starannie pielęgnować, a odciski leczyć.

Dodatkowe informacje

• Cukrzyca typu 2
• Pielęgnacja stóp
• Nagniotek — informacje dla lekarzy

Autor

• Martina Bujard, dziennikarz naukowy, Wiesbaden
• Magda Łabęcka, lekarz, Kraków (recenzent)