Co to są torbiele rzekome trzustki?

Torbiele rzekome trzustki definiuje się jako ograniczone skupiska płynu (torbiele) w trzustce lub w jej pobliżu, które są otoczone cienką błoną. W błonie brakuje tak zwanych komórek nabłonkowych, dlatego torbiele są określane jako rzekome, a nie prawdziwe.

Nie jest to częste schorzenie. Występuje u 20-50% pacjentów z ostrym zapaleniem trzustki lub przewlekłym zapaleniem trzustki. Pojawiają się zwykle kilka tygodni po epizodzie ostrego zapalenia.

Przyczyny

Większość torbieli rzekomych trzustki występuje po zapaleniu trzustki. Zwykle rozwijają się one po ostrym lub przewlekłym (najczęściej) zapaleniu, ale mogą również wynikać z operacji lub urazu, szczególnie u dzieci.

Torbiele rzekome trzustki są zwykle pojedyncze, ale około 15% pacjentów ma wiele torbieli. Torbiele mogą być zlokalizowane zarówno wewnątrz gruczołu, jak i na jego zewnątrz. Dwie trzecie torbieli tworzy się w ogonie trzustki. 

Około 80% przypadków jest spowodowanych zapaleniem trzustki w wyniku nadużywania alkoholu. Częstą przyczyną jest także kamica żółciowa. Torbiele zawierają enzymy rozkładające tkanki, takie jak amylaza, lipaza i elastaza. Jeśli taka torbiel pęknie, płyn zawierający enzymy będzie miał niszczący wpływ na tkanki i organy w jamie brzusznej.

Diagnoza

Jak wspomniano powyżej, torbiele rzekome trzustki zwykle występują w następstwie ostrego lub przewlekłego zapalenia trzustki. Czasami pacjent odczuwa niewielki dyskomfort, ale występują także wyraźne objawy. Najczęstszym jest ból (90%), podczas gdy inne symptomy obejmują nudności, utratę masy ciała i wzdęcia brzucha. Pacjenci z przewlekłym zapaleniem trzustki zwykle zgłaszają się z niejasnym bólem brzucha, wczesnym uczuciem sytości, a czasem nudnościami i wymiotami. Powikłania mogą powodować bardziej dramatyczne objawy, takie jak żółtaczka, objawy infekcji, krwawienie lub zapalenie otrzewnej.

Badania krwi mają zazwyczaj niewielką wartość. Preferowanym badaniem jest tomografia komputerowa jamy brzusznej, która potwierdza diagnozę u ponad 90% pacjentów. Inne badania, które są czasami wykonywane to MRI, USG i ERCP. Jeśli trudno jest ustalić, czy jest to torbiel rzekoma, czy torbiel nowotworowa, konieczne może być wprowadzenie igły do torbieli (punkcja), pobranie części płynu i poddanie go analizie. Torbiele rzekome rozpoznaje się po tym, że zawierają enzymy.

Leczenie torbieli rzekomych

Głównym celem leczenia jest uniknięcie powikłań. Około 40% torbieli rzekomych ustępuje samoistnie i dlatego nie wymaga leczenia. W przypadku torbieli rzekomych z niewielką liczbą objawów lekarze czekają co najmniej 6-8 tygodni przed podjęciem jakichkolwiek działań. Rozmiar torbieli jest często monitorowany za pomocą powtarzanych tomografii komputerowych.

Metodą leczenia jest drenaż, czyli odprowadzenie płynu z torbieli. Wybór metody drenażu zależy od lokalnej wiedzy specjalistycznej. Istnieje wybór między operacją otwartą brzucha, wprowadzeniem igły przez skórę do torbieli lub przez endoskop.

Rokowanie

Mogą wystąpić powikłania, które wymagają leczenia. Obejmują one infekcję z tworzeniem się ropnia, zapalenie otrzewnej z dużym nagromadzeniem płynu (wodobrzusze), krwawienie. Przyczyną ich jest destrukcja powodowana zawartością torbieli i czasami zakażeniem bakteryjnym. 

W przypadku większości osób rokowania są dobre, ale kluczowe znaczenie ma choroba podstawowa.

Czy chcą Państwo dowiedzieć się więcej?

• Ostre zapalenie trzustki
• Przewlekłe zapalenie trzustki
• Torbiel rzekoma trzustki - dla pracowników służby zdrowia

Autorzy

Prof. dr hab. med. Tomasz Tomasik, (recenzent)