Content

Informacje ogólne

Definicja

• Choroba neurogenetyczna spowodowana utratą funkcji genów ojcowskich na chromosomie 15.
  • Konsekwencją są zarówno fizyczne, jak i psychiczne zmianyu chorujących noworodków.

Częstość występowania

• Najczęstszy uwarunkowany genetycznie zespół powodujący otyłość.
• Chorobowość
  • Dotyczy 1:15 000–1:30 000 noworodków.
• Podobna zachorowalność u chłopców i dziewczynek; występuje we wszystkich grupach etnicznych.

Etiologia i patogeneza

• Utrata funkcji genów aktywnych tylko na ojcowskim chromosomie 15.
• U ponad 99% wszystkich pacjentów utrata ta wynika z delecji na ojcowskim chromosomie 15, matczynej disomii uniparentalnej lub defektu imprintingu (matczynego imprintingu chromosomu ojcowskiego).
• Jeśli brak odpowiedniego obszaru dotyczy matczynego chromosomu 15, jest to określane jako zespół Angelmana.

Patofizjologia

• Charakterystyczne objawy wynikają ze zmian w podwzgórzu lub zaburzeń funkcji podwzgórza.
  • m.in. zmniejszona produkcja hormonów płciowych i hormonu wzrostu, zaburzenia kontroli odczuwania głodu.

Czynniki predysponujące

• Ryzyko powtórzenia się zespołu u kolejnego dziecka zależy od przyczyny mutacji genetycznej:
  • delecja ojcowska lub matczyna disomia uniparentalna: <1%
  • defekt imprintingu: do 50%.

ICD-10

• Q87.1 Zespoły wrodzonych wad rozwojowych związane głównie z niskim wzrostem.

Diagnostyka

Kryteria diagnostyczne

• Rozpoznanie wstępne ustala się na podstawie charakterystycznego zespołu objawów klinicznych.
• Potwierdzenie rozpoznania za pomocą badań genetycznych:
  • analiza metylacji genu SNRPN
    • odpowiedni materiał: DNA z krwi z antykoagulantem EDTA, błony śluzowej jamy ustnej, kosmków kosmówki (po wykluczeniu zanieczyszczenia matczynego) oraz komórek owodni
    • czułość badania: prawie 100%
  • hipermetylacja w zespole Pradera-Williego
    • następnie dalsze badania w celu ustalenia molekularnej przyczyny genetycznej (delecja, disomia, imprinting).

Diagnostyka różnicowa

• Inne genetyczne zespoły chorobowe

Wywiad lekarski

• Choroby genetyczne u poprzednich dzieci rodziców?

Badanie przedmiotowe

• Wyniki badania przedmiotowego zależą od wieku dziecka.
• Okres noworodkowy
  • hipotonia mięśniowa (zmniejszona aktywność ruchowa płodu podczas ciąży, „wiotkość”)
  • wnętrostwo
  • trudności z karmieniem
    
    • Noworodki i niemowlęta często muszą być karmione za pomocą zgłębników, ponieważ przy zmniejszonej sile ssania pobieranie pokarmu jest niewystarczające.
  • oczy w kształcie migdałów
  • cienka górna warga
  • mikroretrognacja
  • małe dłonie i stopy (akromikria)
  • jasna karnacja
• Okres niemolęcy i wczesnodziecięcy
  • opóźnienie rozwoju motorycznego
  • opóźnienie rozwoju mowy
  • niskorosłość
  • zez
  • nadmierny apetyt (hiperfagia)
  • otyłość
    • Poważna otyłość i wyraźna hiperfagia rozwijają się między 1. a 6. rokiem życia.
• Wiek szkolny
  • patologiczne drapanie własnej skóry
  • drażliwość
  • nadmierny apetyt
  • otyłość
  • zaburzenia uczenia się
  • zaburzenia funkcji poznawczych (trudności z logicznym myśleniem)
  • moczenie nocne (enureza)
  • skolioza
  • wady szkliwa zębów
  • zaburzenia snu
• Okres dojrzewania
  • opóźnienie rozwoju psychicznego
  • współistniejące zaburzenia psychiatryczne
  • hipogonadyzm
  • wczesne lub późne dojrzewanie płciowe
  • cukrzyca związana z zespołem Pradera-Williego
  • zespół obturacyjnego bezdechu sennego.

Wskazania dla skierowania do specjalisty

• W przypadku podejrzenia zespołu Pradera-Williego skierowanie do specjalistycznego ośrodka.

Leczenie

Cele leczenia

• Unikanie otyłości i wynikających z niej powikłań (w tym cukrzycy i zespołu obturacyjnego bezdechu sennego).
• Stymulacja rozwoju motorycznego, umysłowego i społecznego.

Ogólne informacje o leczeniu

• Leczenie przyczynowe nie jest możliwe w przypadku zespołu Pradera-Williego; leczenie jest głównie objawowe.
• Leczenie jest prowadzone przez multidyscyplinarny zespół składający się z pediatrów, endokrynologów, psychologów, pedagogów i dietetyków.
• Dodatkowe leczenie hormonem wzrostu w dzieciństwie.

Leczenie farmakologiczne

Hormon wzrostu

• Zarówno wzrost, jak i ostateczny wzrost chorych dzieci ulegają znacznej poprawie dzięki zastosowaniu hormonu wzrostu.
• U większości pacjentów prowadzi także do zwiększenia masy mięśniowej, nasilenia lipolizy i zwiększenia metabolizmu energetycznego.
  • Poprawa aktywności fizycznej, a zwłaszcza zwinności dzieci.
  • Prawdopodobnie również poprawa i stabilizacja rozwojowych deficytów neurologicznych.

Leczenie niefarmakologiczne

Terapia behawioralna

• Główne cele
  • zwiększenie aktywności fizycznej
  • ograniczenie podaży energii.
• Działania
  • konsekwentne ograniczanie ilości przyjmowanego pokarmu
  • poradnictwo dietetyczne dla rodziny
  • kursy kulinarne
  • zabawy i gry wspierające aktywność fizyczną oraz ograniczające czas spędzany w pozycji siedzącej (oglądanie telewizji, gry komputerowe).

Przebieg, powikłania i rokowanie

Przebieg

• W pierwszym roku życia dominuje niedożywienie i hipotonia mięśniowa, natomiast później pojawia się hiperfagia i narastająca otyłość.
• Osoby chore są potrzebują wsparcia otoczenia we wszystkich fazach życia.

Powikłania

• Powikłania związane z otyłością, m.in.:
  • choroby układu krążeniowo-oddechowego (np. zespół obturacyjnego bezdechu sennego)
  • cukrzyca
  • zakrzepowe zapalenie żył
  • obrzęki kończyn dolnych
  • zgony spowodowane nadmiernym spożyciem pokarmu (perforacja żołądka po obfitym posiłku).
• Powikłania psychiczne, m.in.:
  • wahania nastroju
  • gwałtowne napady złości
  • patologiczne drapanie skóry
  • zachowania kompulsywne
  • psychozy.

Rokowanie

• Znaczna otyłość jest często główną przyczyną zwiększonej podatności na choroby oraz przedwczesnej śmierci u osób z zespołem Pradera-Williego.

Dalsze postępowanie

• Zespół Pradera-Williego wymaga leczenia i monitorowania przez całe życie pacjenta.
• Szczególną uwagę należy zwrócić na unikanie nadwagi i związanych z nią powikłań.

Informacje dla pacjentów

Informacje dla pacjentów w Medibas

• Zespół Pradera-Williego.