MEDIBAS
  2. Tematy kliniczne
  3. Pediatria
  4. Objawy
  5. Obrzęk szyi u dzieci

Obrzęk szyi u dzieci

Last published: 25.04.2024  |  Last revised: 12.01.2026  |  Last updated: 12.01.2026
:    : 
: 365
  • Obrzęki szyi
  • Guz w okolicy szyi
  • Limfadenopatie
  • Wyczuwalne węzły chłonne
  • Malformacje naczyniowe
  • Torbiel szyi
  • Torbiel bronchogenna
  • Zapalenie węzłów chłonnych
  • Guz tarczycy
  • Atypowa mykobakterioza
  • Guz ślinianki
  • Zapalenie ślinianki
  • Torbiel dermoidalna
  • Naczyniak
  • Mięsak
  • Choroba Kawasakiego
  • obrzeki szyi
  • wyczuwalne wezly chlonne
  • zapalenie wezlow chlonnych
  • guz slinianki
  • zapalenie slinianki
  • miesa

Informacje ogólne

Definicja

  • Obrzęk szyi u dzieci może mieć wiele różnych przyczyn.1
  • W większości przypadków spowodowany jest powiększeniem węzłów chłonnych w przebiegu infekcji i po pewnym czasie ustępuje samoistnie.
  • Jednak obrzęk szyi może również stać się powikłaniem zagrażającym życiu lub być objawem poważnej choroby.

Częstość występowania

Rozważania diagnostyczne

  • Obrzęk szyi może występować w przebiegu:
    • wad wrodzonych
    • chorób zakaźnych
    • chorób nowotworowych.1
  • Wskazówek diagnostycznych dostarczają objawy towarzyszące, takie jak ból, gorączka, utrata masy ciała, chrypka, zaburzenia oddychania lub połykania.

ICD-10

  • R22 Umiejscowiony obrzęk, guzek, guz skóry i tkanki podskórnej.
    • R22.1 Zlokalizowany obrzęk, guz i guzek w obrębie szyi.

Diagnostyka różnicowa

Przyczyny wrodzone

Limfadenopatia

  • Zobacz artykuł Limfadenopatia u dzieci.
  • Obrzęk szyi jest najczęściej spowodowany powiększeniem węzłów chłonnych.
  • Węzły chłonne szyjne są wyczuwalne palpacyjnie u około 90% dzieci w wieku od 4 do 8 lat.5
  • Charakterystyka typowych dla wieku węzłów chłonnych u małych dzieci i dzieci w wieku wczesnoszkolnym
    • rozmiar: <1 cm (kąt żuchwy <1,5–2 cm, czasami również większy)
    • zwykle miękkie, elastyczne, przesuwające się 
    • przeważnie bezbolesne
    • brak reakcji zapalnej
    • typowe umiejscowienie (szyjne i/lub pachwinowe)
  • Oznaki powiększenia węzłów chłonnych na tle zakaźnym
    • miejscowe wrota zakażenia (stan uzębienia, migdałki, przeczosy w osutce alergicznej, inne otwarte zmiany skórne)
    • choroba wieku dziecięcego (np. różyczka)
    • ból
    • rumień miejscowy.
  • W reakcji na infekcję lub stan zapalny węzły chłonne są zwykle boleśnie powiększone.
    • Limfadenopatia na tle zapalnym ma charakter samoograniczający i zwykle ustępuje samoistnie w ciągu kilku tygodni.
    • Do obrzęku w okolicy gardła mogą prowadzić zarówno bakteryjne zapalenie migdałków, jak i infekcja wirusowa (np. zakażenie EBV).
      • Głównym objawem może być ból gardła.
      • Ostre zapalenie migdałków prawie zawsze prowadzi do bolesnego powiększenia węzłów chłonnych.
    • Infekcje zębopochodne z tendencją do rozprzestrzeniania się mogą prowadzić do obrzęku szyi i zagrażających życiu powikłań.
    • Informacje na temat innych możliwych chorób zakaźnych przebiegających z powiększeniem węzłów chłonnych można znaleźć w artykule Limfadenopatia u dorosłych.
  • W chorobie Kawasakiego obrzęk węzłów chłonnych na szyi jest głównym objawem, wraz z wysoką gorączką trwającą dłużej niż 5 dni, zapaleniem spojówek, zapaleniem jamy ustnej, rumieniem dłoniowym i podeszwowym lub rumieniem wielopostaciowym.
  • W diagnostyce różnicowej należy również uwzględnić zakażenie HIV, sarkoidozę, gruźlicę lub toksoplazmozę.
  • Procesy złośliwe mogą również prowadzić do limfadenopatii - poniżej tabela przedstawiająca cechy wskazujące na limfadenopatię o podłożu odczynowym lub nowotworowym
LIMFADENOPATIA ODCZYNOWA  CECHA LIMFADENOPATIA W PROCESACH NOWOTWOROWYCH
podżuchwowe, szyjne przednie, pachwinowe LOKALIZACJA okolica nadobojczykowa, pachowa, dolny przedział szyjny
zwykle <1 cm (kąt żuchwy 1,5–2 cm) ROZMIAR WĘZŁÓW zwykle >2 cm (kąt żwuchwy 2,5 cm)
miękkie KONSYSTENCJA WĘZŁÓW zróżnicowana, często twarde
tkliwe BÓL niebolesne
przesuwalne względem podłoża PRZESUWALNOŚĆ nieprzesuwalne względem podłoża
w zależności od przyczyny OBJAWY OGÓLNE często obecne tzw. objawy B: gorączka, nocne poty, utrata masy ciała
wolniejsze NARASTANIE OBJAWÓW niekiedy bardzo szybkie
owalny/podłużny kształt, unaczynienie odwnękowe, zachowane wnęki OBRAZ W USG

okrągły kształt, unaczynienie obwodowe lub mieszane, zatarte wnęki, obecne zwapnienia

Zapalenie ślinianki

  • Zapalenie gruczołów ślinowych, zwykle ostre u dzieci z powodu zakażeń bakteryjnych lub wirusowych, może prowadzić do obrzęku okolicy zajętej ślinianki.
  • Patogenami wirusowymi mogą być wirus Epsteina-Barr, wirus opryszczki B6 lub wirus świnki.
  • W szczególności u dzieci należy wykluczyć obturacyjne zapalenie ślinianki jako rozpoznanie różnicowe, jeśli podejrzewa się młodzieńcze zapalenie ślinianki; pomocna może być tutaj sialendoskopia.

Uraz

  • W przypadku obrzęku szyi po urazie często wywiad lekarski jest typowy, a objawy kliniczne wyraźne.
  • Krwiak
    • Nawet jeśli nowo powstałe lub zorganizowane krwiaki ustąpią samoistnie, może pozostać twardy guzek z powodu zwłóknienia.

Zaburzenia tarczycy

  • Obrzęk przedniej części szyi może być również spowodowany chorobami tarczycy. 
  • W przypadku wola dochodzi do zwiększenia rozmiaru tarczycy, któremu czasami towarzyszą trudności w połykaniu.

Guzy skóry

  • 1–2% wszystkich usuniętych guzów skóry u niemowląt i dzieci to guzy złośliwe. Zalicza się do nich m.in.:
  • Guzy łagodne: tłuszczaki, włókniaki lub nerwiakowłókniaki.
  • Najczęstszym łagodnym guzem jest naczyniak wczesnodziecięcy, który zwykle powstaje po urodzeniu w ciągu pierwszych kilku tygodni życia i często występuje na głowie lub szyi.

Guzy złośliwe

  • Guzy złośliwe szyi również nie są rzadkością u dzieci.6
  • Może to być guz pierwotny lub przerzuty guza zlokalizowanego w górnych drogach oddechowych, przewodzie pokarmowym lub bardziej odległych regionach.

Guzy pierwotne

  • Przykładami guzów pierwotnych są: rak tarczycy, rak gruczołów ślinowych, chłoniaki (chłoniak nie-Hodgkina, chłoniak Hodgkina) i mięsaki.1
    • Zwłaszcza mięsaki prążkowanokomórkowe występują głównie w obrębie głowy, szyi i układu moczowo-płciowego.
    • Rak jamy nosowo-gardłowej u dzieci występuje rzadziej.7

Wywiad lekarski

  • Wiek pacjenta.
  • Wielkość i czas trwania obrzęku.
  • Wcześniejsze choroby.
  • Mozliwe narażenia w przeszłości:
    • zwierzęta
    • ukąszenie kleszcza
    • kontakt z chorymi dziećmi
    • kontakt z osobami chorymi na gruźlicę
    • podróż zagraniczna
    • leki.
  • Objawy towarzyszące, takie jak zmiany skórne, gorączka, zaburzenie połykania, utrata masy ciała lub ból.
  • Możliwe są trudności w dodychaniu lub duszność spowodowane obrzękiem dróg oddechowych.

Badanie przedmiotowe

  • Oglądanie
    • Lokalizacja obrzęku często wskazuje na jego przyczynę.
    • Należy również zbadać błonę śluzową jamy ustnej, gardła i uszu.
  • Palpacja
    • Powiększone węzły chłonne w ostrym zakażeniu są zwykle swobodnie ruchome, raczej miękkie i często bolesne.
    • Objawy ostrzegawcze guzów skóry to szybki wzrost, owrzodzenie, brak ruchomości lub głęboka lokalizacja na powięzi, twarda konsystencja, rozmiar powyżej 3 cm i manifestacja w okresie noworodkowym.3
  • Ograniczenia czynnościowe
    • trudności z otwarciem ust
    • utrata słuchu
    • zaburzenia mowy
    • zaburzenia połykania.
  • Badanie obejmuje dokładne badanie fizykalne, w szczególności wszystkich węzłów chłonnych, skóry (np. plamy barwy kawy z mlekiem), nosogardła, wątroby i śledziony, ocenę neurologiczną z nerwami czaszkowymi, stadium dojrzewania płciowego według Tannera oraz ocenę wielkości jąder.

Badania uzupełniające

Badania laboratoryjne

  • Hb, OB, CRP, leukocyty, ew. fT4 i TSH.
  • W razie potrzeby testy serologiczne w kierunku zakażenia podstawowego (HIV, bartonella, toksoplazmoza, prątki).
  • W razie potrzeby posiew mikrobiologiczny plwociny i/lub soku żołądkowego.
  • W razie potrzeby antybiogram.
  • W razie potrzeby badania immunologiczne (immunoglobuliny, ANA, ANCA, ACE [sarkoidoza]).

Badanie ultrasonograficzne

  • Jeśli obrzęk jest niejasny, badanie USG jest przydatne w różnicowaniu torbieli od tkanek litych.8
  • Badanie ultrasonograficzne węzła chłonnego, w miarę możliwości z zastosowaniem USG dopplerowskiego w celu odróżnienia zmian łagodnych od złośliwych.

RTG klatki piersiowej

  • Jeśli podejrzewa się przyczynę wewnątrz klatki piersiowej lub płuc, należy wykonać RTG klatki piersiowej (w dwóch projekcjach).

TK

  • Może być wskazana do oceny urazów lub stopnia zaawansowania guza.

RM

  • Metoda z wyboru w zależności od lokalizacji i podejrzewanego rozpoznania, szczególnie w przypadku podejrzenia nowotworu złośliwego

Angiografia

  • Angiografia może być wskazana w przypadku patologii naczyniowych.

Scyntygrafia

Cytologia/biopsja cienkoigłowa

  • Sekcja jest oparta na tym źródle.9
  • W celu potwierdzenia histologicznego, np. w przypadku guzków tarczycy lub guzów skóry o niejasnej etiologii.

Postępowanie i zalecenia

Wskazania dla skierowania do specjalisty

  • Natychmiastowe skierowanie do onkologa w przypadku podejrzenia choroby nowotworowej.
  • W przypadku infekcji zębopochodnych z tendencją do rozprzestrzeniania się należy natychmiast rozpocząć leczenie stomatologiczne i/lub chirurgiczne.

Torbiel środkowa i boczna szyi

Limfadenopatia

  • Zobacz artykuł Limfadenopatia u dzieci.
  • Należy wyjaśnić powiększenie węzłów chłonnych, którego nie można wytłumaczyć głównie wirusowymi infekcjami lub chorobami zakaźnymi wieku dziecięcego lub które nie ustępuje w ciągu 4–6 tygodni (normalizacja wielkości w ciągu 8–12 tygodni).
  • Powiększone węzły chłonne w przebiegu zakażenia są niegroźne i zmniejszają się samoistnie, z możliwymi pozostałościami w postaci małych guzków.
  • W razie wątpliwości należy zastosować empiryczną antybiotykoterapię przez 7 do maksymalnie 14 dni, ale należy przerwać ją wcześniej, jeśli efekt jest niezadowalający.
    • W miarę możliwości, leczenie powinno być prowadzone po wykonaniu antybiogramu.
    • W przypadku empirycznej antybiotykoterapii należy zastosować najskuteczniejszy i najlepiej tolerowany antybiotyk, np. penicylinę lub amoksycylinę.

Źródła

Piśmiennictwo

  1. Meier JD, Grimmer JF. Evaluation and management of neck masses in children. Am Fam Physician. 2014 Mar 1;89(5):353-358. PubMed
  2. Leung AK, Robson WL. Childhood cervical lymphadenopathy. J Pediatr Health Care. 2004;18(1):3-7. PubMed
  3. Hamm H, Höger PH. Skin tumors in childhood. Dtsch Arztebl Int 2011; 108(20): 347–53. www.aerzteblatt.de
  4. Damaskos C, Garmpis N, Manousi M, et al. Cystic hygroma of the neck: single center experience and literature review. Eur Rev Med Pharmacol Sci. 2017 Nov;21(21):4918-4923. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  5. Rajasekaran K, Krakovitz P (2013). Enlarged neck lymph nodes in children. Pediatr Clin North Am 60(4): 923-936 pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  6. Dickson PV, Davidoff AM. Malignant neoplasms of the head and neck. Semin Pediatr Surg. 2006;15(2):92-98 PubMed
  7. Marcus KJ , Tishler RB. Head and neck carcinomas across the age spectrum: epidemiology, therapy, and late effects. Semin Radiat Oncol. 2010 Jan;20(1):52-7. www.ncbi.nlm.nih.gov
  8. Brown RE, Harave S. Diagnostic imaging of benign and malignant neck masses in children-a pictorial review. Quant Imaging Med Surg. 2016 Oct;6(5):591-604 www.ncbi.nlm.nih.gov
  9. Anne S, Teot LA, Mandell DL. Fine needle aspiration biopsy: role in diagnosis of pediatric head and neck masses. Int J Pediatr Otorhinolaryngol. 2008;72(10):1547-1553. PubMed
  10. Acierno SP, Waldhausen JH. Congenital cervical cysts, sinuses and fistulae. Otolaryngol Clin North Am. 2007;40(1):161-176, vii-viii. www.ncbi.nlm.nih.gov

Autorzy

  • Lek. Joanna Dąbrowska-Juszczak, (redaktor)
  • Dr n. med. Bonnie Stahn, (recenzent)
  • Lek. Monika Lenz, (recenzent)

Link lists

Powiązane artykuły

Authors

Previous authors

Updates

Gallery

Snomed

Click to edit