Co to jest tłuszczak?

Tłuszczak to łagodny guz, który powstaje z komórek tłuszczowych. Zwykle zlokalizowany jest w tkance podskórnej, rzadziej pod powięzią mięśniową lub w mięśniu. Tłuszczaki są miękkie, dobrze odgraniczone i dają się łatwo przesuwać względem okolicznych tkanek. Zwykle nie powodują one dyskomfortu, ale mogą powodować ból, jeśli uciskają na nerw. Jeżeli liczba tłuszczaków jest zwiększona, mówimy o lipomatozie (tłuszczakowatości). Pojawianie się tłuszczaków może być powiązane z cechami dziedzicznymi lub spożywaniem alkoholu.

Epidemiologia

Tłuszczaki są najczęstszymi nowotworami tkanek miękkich i występują u 1% populacji. Ta choroba częściej dotyczy mężczyzn. Większość z nich jest w średnim wieku. Lipomatoza często jest dziedziczona i występuje u innych członków rodziny.

Cechy charakterystyczne tłuszczaka

Tłuszczak w tkance podskórnej

Tłuszczaki składają się z komórek tłuszczowych i są otoczone cienką, włóknistą torebką. Ich wielkość zwykle nie przekracza 5 cm, są one stosunkowo miękkie, dobrze odgraniczone i łatwo dają się przesuwać względem podłoża i okolicznych tkanek.

Tłuszczaki rozwijają się powoli. Są sprężyste i gumowate. Nie są one ani zaczerwienione, ani ucieplone w porównaniu do otaczających tkanek. W większości przypadków tłuszczaki stanowią problem natury estetycznej. Ból pojawia się głównie wtedy, gdy zmiana uciska na nerw. W ponad 80% przypadków średnica tłuszczaka jest mniejsza niż 5 cm. W skrajnych przypadkach mogą mieć jednak średnicę ponad 20 cm i wagę kilku kilogramów.

Najczęściej tłuszczaki występują na tułowiu, ramionach, szyi i w dołach pachowych, ale mogą pojawić się wszędzie. W 80% przypadków pojawia się pojedynczy tłuszczak.

W lipomatozie bolesnej (lipomatosis dolorosa) pojawia się kilka bolesnych tłuszczaków głównie u otyłych kobiet w okresie menopauzy. Mnoga symetryczna tłuszczakowatość (zespół Launois-Bensaude'a) prowadzi do nagromadzenia bezbolesnych, lipomatycznych poduszeczek tłuszczowych, głównie w okolicy obręczy barkowej, szyi, górnych partii ramion i ud. Tłuszczaki te nie są otoczone torebką i występują częściej w przypadku nadużywania alkoholu.

Diagnostyka

Z reguły badanie przedmiotowe jest wystarczające do postawienia rozpoznania. Czasami wymagane są również badania obrazowe, zwłaszcza w przypadku podejrzenia występowania tłuszczaków w narządach wewnętrznych. Zmiany mogą być uwidocznione w badaniu ultrasonograficznym, a także w badaniu tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego. W przypadku wątpliwości co do łagodnego charakteru guza lub konieczności usunięcia pacjent jest kierowany do odpowiedniego specjalisty.

Leczenie

Małe tłuszczaki, które nie przeszkadzają i nie ulegają zmianom, można pozostawić. Chirurgiczne usunięcie guza jest zalecane w przypadku wątpliwości co do jego łagodnego charakteru (np. kiedy guz szybko rośnie), dolegliwości bólowych lub na życzenie osoby zainteresowanej. Alternatywnie można rozważyć liposukcję lub zabieg laserowy. Tłuszczaki w przewodzie pokarmowym czasami można również usunąć endoskopowo. Zabiegi iniekcyjne z użyciem fosfolipidów znajdują się obecnie jeszcze w fazie eksperymentalnej.

Powikłania

Rokowanie jest dobre. Tylko tłuszczaki nieotoczone torebką charakteryzują się zwiększonym ryzykiem nawrotu. Najczęstszym powikłaniem jest ucisk na okoliczne tkanki, któremu może towarzyszyć ból.

Dodatkowe informacje

• Alkohol – nadużywanie czy uzależnienie?
• Nadwaga i otyłość
• Tłuszczak – informacje dla personelu medycznego

Autorzy

• Magda Łabęcka, lekarz, Kraków (recenzent)
• Hannah Brand, absolwentka studiów medycznych (Cand. med.), Berlin