Informacje ogólne

Definicja

• Ankylostomatoza należy do grupy zakażeń pasożytami przenoszonymi przez glebę, wywoływanych przez tęgoryjce (Ancylostoma duodenale, Ancylostoma braziliense i Necator americanus).¹
• Trzy najczęstsze choroby wywołane przez robaki pasożytnicze to glistnica, trichurioza oraz ankylostomatoza. Często występują one razem; w szczególności dzieci mogą być przewlekle zarażone wszystkimi trzema robakami jelitowymi.
• Dochodzi tu do typowego zakażenia skóry (zespół larwy wędrującej)² lub choroby jelit w postaci eozynofilowego zapalenia jelit.³

 Częstość występowania

• 576–740 mln ludzi na całym świecie jest zarażonych tęgoryjcem.⁴
• Ponad 1 miliard ludzi na całym świecie jest zarażonych co najmniej jednym gatunkiem pasożyta.⁵
• Osoby szczególnie narażone to:⁵
  • małe dzieci i dzieci w wieku szkolnym
  • kobiety w wieku rozrodczym
  • niektóre grupy zawodowe, takie jak zbieracze herbaty lub górnicy
  • osoby powracające z podróży, które na przykład w niektórych obszarach chodziły boso po plaży.

Etiologia i patogeneza

• Przenoszone przez glebę robaki jelitowe (helminty) to grupa pasożytniczych robaków, które mogą powodować zakażenia u ludzi poprzez kontakt z jajami i larwami złożonymi w ciepłych, wilgotnych glebach tropikalnych i subtropikalnych.¹
• Larwy tęgoryjca albo przebijają skórę, albo są połykane wraz ze skażoną żywnością lub wodą.
• Dorosłe robaki mogą przetrwać kilka lat w przewodzie pokarmowym człowieka.

Cykl życiowy tęgoryjca

• Po kopulacji samica tęgoryjca składa kilka tysięcy jaj dziennie.
• Jaja są wydalane z kałem i muszą spaść na wilgotną, ciepłą glebę, aby larwy mogły przetrwać i rozwinąć się.
• W zależności od warunków środowiskowych larwy są zakaźne od kilku godzin do tygodnia.
• Po przeniknięciu przez skórę larwy docierają do naczyń włosowatych płuc drogą krwiobieg. Tam przenikają do pęcherzyków płucnych, skąd przez oskrzela i tchawicę, za pomocą rzęsek docierają do jamy ustnej .³
• Po połknięciu dostają się do błony śluzowej górnego odcinka przewodu pokarmowego, gdzie przyczepiają się do ściany jelita.
• Tutaj rozwijają się aż do osiągnięcia dojrzałości płciowej i po 5-9 tygodniach składają jaja.
• Dorosłe robaki mogą żyć od 1 roku do 5 lat.

Patofizjologia 

• W przypadku larw patogennych dla zwierząt ludzie są raczej przypadkowymi żywicielami; migrujące larwy prowadzą do miejscowej reakcji skórnej (zespół larwy wędrującej) ze swędzącym zapaleniem skóry, obrzękiem i grudkami.
  • W większości przypadków widoczne są typowe nitkowate, zaczerwienione struktury przewodów.
  • Po pewnym czasie larwy ponownie odpadają.
• Jeśli żywicielem ostatecznym jest człowiek, larwy migrują przez ciało, a następnie czasami prowadzą do zespołu płucnego podobnego do zespołu Löfflera⁶ z kaszlem, eozynofilią i krwiopluciem przed osiedleniem się w jelicie.
• Występują objawy jelitowe (biegunka i ból), a także niedożywienie i uczucie osłabienia.⁵ 
• Bardzo często utrata krwi w jelitach powoduje niedokrwistość z niedoboru żelaza.
• Zakażone dzieci mogą cierpieć na niedożywienie, zaburzenia wzrostu i rozwoju, zaburzenia poznawcze i mieć problemy z nauką.
• Jakość życia zakażonych dzieci jest znacznie obnizona.⁷
• Infekcje te mogą zwiększać podatność na inne zakażenia, w tym malarię, gruźlicę i HIV.^8-9

Czynniki predysponujące

• Klimat
  • Wilgotne obszary tropikalne i subtropikalne; w kontekście globalnego ocieplenia może to również dotyczyć plaż w południowej Europie. ¹⁰
• Chodzenie boso, praca w rolnictwie, zabawy dzieci w skażonej glebie.
• Złe warunki sanitarne.¹¹

ICD-10

• B76 Choroby wywołane przez tęgoryjca
  • B76.0 Ankylostomoza, zakażenie wywołane przez gatunki Ancylostoma
  • B76.1 Nekatorioza, zakażenie wywołane przez Necator americanus
  • B76.8 Inne choroby tęgoryjcowe
  • B76.9 Choroba tęgoryjcowa, nieokreślona

Diagnostyka

Kryteria diagnostyczne

• Badanie mikroskopowe stolca w celu wykrycia jaj

Diagnostyka różnicowa

• Inne choroby wywołane przez robaki pasożytnicze
  • glista
  • włosogłówka
• Bilharcjoza
  • Miejsca wniknięcia cerkarii często wyglądają bardzo podobnie (cerkariowe zapalenie skóry).³
  • po kontakcie ze skażoną wodą

Wywiad lekarski

• Pobyt na obszarach ryzyka
• Chodzenie boso
• Wysypka skórna
  • w miejscu wniknięcia larw pojawia się swędząca, rumieniowa wysypka grudkowo-krostkowa
  • widoczne są czerwone, swędzące pręgi, które rozprzestrzeniają się zgodnie z migrującą larwą (zespół larwy wędrującej)
• Epizody z kaszlem, gorączką, krwawą plwociną 
• Objawy ze strony przewodu pokarmowego
  • utrata masy ciała, biegunka, ból brzucha
• Objawy ogólne jak w przypadku niedokrwistości z niedoboru żelaza
  • bladość, duszność wysiłkowa, obniżona wydolność organizmu, osłabienie, zaburzenia koncentracji, kołatanie serca

Badanie przedmiotowe

• Zespół larwy wędrującej: czerwone pręgi pod skórą, obrzęk, grudki, pęcherzyki

Badania uzupełniające

• Wykrywanie typowych jaj w stolcu
• Morfologia krwi
  
  • obniżony poziom Hb, MCH oraz MCV
  • obniżony poziom ferrytyny, żelaza, transferyny, nasycenia transferyny
  • eozynofilia, najwyższa w 5-9 tygodniu po wystąpieniu zakażenia³

Zgłoszenie

• W Polsce choroba podlega zgłoszeniu do San-Epidu 

Leczenie

Cele terapii

• Eliminacja pasożyta (lub zmniejszenie obciążenia pasożytami w krajach rozwijających się)

Ogólne informacje o terapii

• Leki przeciwrobacze¹²
• Ewentualnie poprawa warunków sanitarnych

Zalecenia dla pacjentów

• Poprawa warunków sanitarnych i higieny osobistej (w krajach endemicznych)

Leczenie farmakologiczne

• Mebendazol 2 x 100 mg przez 3 dni
  • Jeśli choroba wywołana przez robaki pasożytnicze wymaga leczenia, mebendazol może być stosowany przez cały okres ciąży.
• Pyrantel w dawce dla dorosłych 10 mg/kg masy ciała dziennie przez 3 dni 
• Albendazol 800 mg/dobę doustnie przez 3 dni
• Na obszarach endemicznych zaleca się regularne odrobaczanie dzieci w wieku szkolnym.^13-14
• Dzieci w wieku poniżej 6 lat: miejscowe leczenie albendazolem 10% 3 razy dziennie przez 7-10 dni

Zapobieganie

• Poprawa warunków sanitarnych w krajach, w których choroby wywołane przez robaki pasożytnicze są powszechne
• Unikanie chodzenia boso
• W najbliższej przyszłości nie będzie szczepionki przeciwko tej chorobie.¹

Przebieg, powikłania i rokowanie

Przebieg

• Larwy przenikają przez skórę (tęgoryjec) lub są spożywane z zanieczyszczoną żywnością lub wodą (tęgoryjec i włosogłówka).
• Larwy docierają do płuc przez układ krwionośny, gdzie są odfiltrowywane z krwi (tęgoryjec).
• Z płuc larwy migrują do gardła, skąd przedostają się do układu pokarmowego i tam pozostają.
• Przewlekłe stadium jelitowe z wydzielaniem jaj.

Zespół larwy wędrującej

• Larwy przebijają nieuszkodzoną skórę.
• Rozprzestrzeniają się pod skórą i są widoczne jako czerwone pręgi, które powoli się powiększają.
• Zakażenie ma charakter samoograniczający się; larwy zwykle giną po 2-8 tygodniach.

Powikłania

• Niedokrwistość z niedoboru żelaza spowodowana jelitową utratą krwi¹
• Wysypka skórna
• Stan zapalny płuc
• Niedrożność jelit⁵
• Ponowne zakażenie

Rokowanie

• Jeśli diagnoza zostanie postawiona i leczenie rozpocznie się przed wystąpieniem poważnych powikłań wtórnych, pacjentów można zwykle wyleczyć.
• Na obszarach endemicznych istnieje wyraźny związek między przewlekłymi chorobami wywołanymi przez robaki pasożytnicze a zaburzeniami wzrostu i rozwoju u dzieci.

Informacje dla pacjentów

Informacje dla pacjentów w Deximed

• Ankylostomatoza

Ilustracje

Larwa wędrująca

Larwa wędrująca 

Źródła

Wytyczne

• World Health Organization. Guideline: Preventive Chemotherapy to Control Soil-Transmitted Helminth Infections in At-Risk Population Groups. Geneva: WHO; 2017.  who

Piśmiennictwo

1. Bethony J, Brooker S, Albonico M, et al. Soil-transmitted helminth infections: ascariasis, trichuriasis, and hookworm. Lancet 2006; 367: 1521-32. PubMed
2. Feldmeier H, Schuster A. Mini review: Hookworm-related cutaneous larva migrans. Eur J Clin Microbiol Infect Dis 2012; 31: 915-8. pmid:21922198 PubMed
3. Hotez PJ, Brooker S, Bethony JM, Bottazzi ME, Loukas A and Xiao S. Hookworm infection. N Engl J Med 2004; 351: 799-807. New England Journal of Medicine
4. CDC.Centers for Disease Control and Prevention. Parasites - Soil-transmitted helminths. 2013. Zugriff 17.05.2020 www.cdc.gov
5. WHO. Soil-transmitted helminth infections. Fact sheet. Updated 2020 www.who.int
6. Podder I, Chandra S, Gharami RC: Loeffler's syndrome following cutaneous larva migrans: An uncommon sequel. Indian J Dermatol 61(2); Mar-Apr 2016. www.ncbi.nlm.nih.gov
7. Schuster A, Lesshafft H, Talhari S, et al. Life quality impairment caused by hookworm-related cutaneous larva migrans in resource-poor communities in Manaus, Brazil. PLoS Negl Trop Dis 2011; 5: e1355. pmid: 22087341 PubMed
8. Le Hesran JY, Akiana J, Ndiaye HM, Dia M, Senghor P and Konate L. Severe malaria attack is associated with high prevalence of Ascaris lumbricoides infection among children in rural Senegal. Trans R Soc Trop Med Hyg 2004; 98: 397-99. PubMed
9. Fincham JE, Markus MB and Adams VJ. Could control of soil-transmitted helminthic infection influence the HIV/AIDS pandemic? Acta Trop 2003; 86: 315-33. PubMed
10. Gautret P, Cramer JP, Field V, et al. Infectious diseases among travellers and migrants in Europe, EuroTravNet 2010. Euro Surveill 2012; 17: 20205. pmid:22790534 PubMed
11. de Silva NR, Brooker S, Hotez PJ, Montresor A, Engels D and Savioli L. Soil-transmitted helminth infections: updating the global picture. Trends Parasitol 2003; 19: 547-51. PubMed
12. Keiser J, Utzinger J. Efficacy of current drugs against soil-transmitted helminth infections. Systematic review and meta-analysis. JAMA 2008; 299: 1937-48. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
13. Savioli L, Stansfield S, Bundy DA et al. Schistosomiasis and soil-transmitted helminth infections: forging control efforts. Trans R Soc Trop Med Hyg 2002; 96: 577-9. PubMed
14. Taylor-Robinson DC, Maayan N, Soares-Weiser K, Donegan S, Garner P. Deworming drugs for soil-transmitted intestinal worms in children: effects on nutritional indicators, haemoglobin, and school performance. Cochrane Database of Systematic Reviews 2015, Issue 7. Art. No.: CD000371. DOI: 10.1002/14651858.CD000371.pub6 DOI

Autor

• Prof. dr hab. med. Tomasz Tomasik, (recenzent)
• Monika Lenz, (redaktor/recenzent)