Informacje ogólne

Definicja

• Zapalenie powierzchownych naczyń limfatycznych
• Do potencjalnych patogenów należą bakterie, prątki, wirusy, grzyby, pasożyty i inne szkodliwe czynniki (jady owadów, środki chemoterapeutyczne powodujące wynaczynienia)
• Rany powierzchowne są częstymi wrotami zakażenia.
• Często towarzysząca limfadenopatia regionalnych węzłów chłonnych

Częstość występowania

• Częste powikłanie infekcji/ran dystalnych części kończyn
• Występowanie w uszkodzonych naczyniach limfatycznych, np. po przebytej radioterapii lub zabiegach chirurgicznych lub w przypadku zaburzeń przepływu limfy spowodowanych przez guzy lub blizny¹

Etiologia i patogeneza

• Zapalenie naczyń chłonnych zwykle jest następstwem uszkodzenia skóry, przez które patogen dostaje się i rozprzestrzenia w układzie limfatycznym
• Do rozwoju zapalenia naczyń chłonnych predysponują wrodzone lub nabyte wady naczyń limfatycznych¹

Ostre zapalenie naczyń chłonnych¹

• Najczęstszym patogenem jest paciorkowiec typu A (Strepptococcus pyogenes), rzadziej gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus)
  • w przypadku immunosupresji patogenami są również bakterie Gram-ujemne
  • zakażenia bakteriami typu Pasteurella i typu Bartonella henselae mogą wystąpić po ugryzieniach przez zwierzęta (koty, psy)
• Możliwe przyczyny niezakaźne obejmują nadmierną, miejscową reakcję na ukąszenie owada lub wynaczynienie środka chemioterapeutycznego

Przewlekłe zapalenie naczyń chłonnych

• W przypadku nawracającego zapalenia naczyń chłonnych lub przewlekłego przebiegu, uszkodzenie naczyń limfatycznych powoduje wtórnie obrzęk limfatyczny, który z kolei sprzyja rozwojowi kolejnych zapaleń naczyń chłonnych
• Zabiegi chirurgiczne, zwłaszcza nowotworów, mogą powodować trwałe uszkodzenie naczyń limfatycznych
  • często usuwane są również węzły chłonne, co prowadzi do zastoju limfatycznego i obrzęków

Guzkowe zapalenie naczyń chłonnych¹

• Bolesne lub bezbolesne guzkowate obrzęki podskórne powstałe wzdłuż naczyń limfatycznych
• Zmiany mogą ulegać owrzodzieniu i prowadzić do lokalnej limfadenopatii
• Do najczęstszych patogenów należą m.in.: grzyby z rodzaju Sporothrix schenckii, bakterie z rodzaju Nocardia brasiliensis, Mycobacterium marinum, Leishmania i Francisella tularensis

Nowotworowe zapalenie naczyń chłonnych (Lymphangiosis carcinomatosa)

• Powierzchniowe rozprzestrzenianie się nowotworu wskutek wzrostu guza wewnątrz układu limfatycznego z towarzyszącą reakcją zapalną
  • najczęściej w przypadku raka piersi
  • rzadziej: rak żołądka, rak płuc, rak gruczołu krokowego, rak odbytnicy czy chłoniak¹

ICD-10

• I89.1 Zapalenie naczyń chłonnych
• I89.8 Inne określone niezakaźne choroby naczyń limfatycznych i węzłów chłonnych
• I89.9 Niezakaźna choroba naczyń limfatycznych i węzłów chłonnych, nie określona – obejmuje: choroba naczyń limfatycznych BNO BNO
• L03 Ropowica – obejmuje: Ostre zapalenie naczyń chłonnych

Diagnostyka

• Typowy obraz kliniczny:
  • obecne potencjalne wrota zakażenia
  • linijne, bolesne zaczerwienienie wzdłuż dotkniętych naczyń limfatycznych
  • powiększenie regionalnych węzłów chłonnych

Diagnostyka różnicowa

• Ropowica
• Róża
• Filarioza
• Martwicze zapalenie powięzi
• Zakrzepowe zapalenie żył

Wywiad lekarski

• Wrota zakażenia
• Niekiedy objawy ogólnoustrojowe w postaci gorączki i dreszczy
• Czynniki ryzyka ciężkiego przebiegu lub przewlekłego zapalenia naczyń chłonnych

Badania uzupełniające w ramach POZ

• Morfologia, CRP, OB

Diagnostyka specjalistyczna

• Badania obrazowe, takie jak ultrasonografia, tomografia komputerowa i scyntygrafia układu limfatycznego
• W przypadku objawów zakażenia ogólnoustrojowego należy wykonać posiewy krwi

Wskazania do hospitalizacji

• Wątpliwości diagnostyczne, brak poprawy po rozpoczęciu leczenia
• Sygnały ostrzegawcze:
  • objawy reakcji ogólnoustrojowej: gorączka >38°C, niedociśnienie lub tachykardia
  • szybkie rozprzestrzenianie się rumienia
  • zapalenie naczyń chłonnych w pobliżu wszczepionego ciała obcego, np. protezy lub rozrusznika serca

Leczenie

• W przypadku przewlekłego obrzęku limfatycznego profilaktycznie należy stosować stałą terapię uciskową²
• W leczeniu objawowym można stosować unieruchomienie, chłodne okłady, elewacje kończyny
• Analgezja według potrzeby

Leczenie farmakologiczne

• Zapalenie wywołane czynnikami nieinfekcyjnymi, jak np. szkodliwe czynniki chemiczne, ukąszenia owadów, zwykle nie wymagają antybiotykoterapii
• Antybiotykoterapia empiryczna:
  • amoksycylina + kwas klawulanowy 825mg + 125mg2x dziennie p.o.
  • kloksacylina 1g 4x dziennie p.o.
  • w przypadku alergii natychmiastowej na penicylinę:
    • klindamycyna 600mg 3 x dziennie 600 mg p.o.
  • w przypadku alergii nienatychmiastowej na penicylinę:
    • cefaleksyna 1g 3x dziennie 1 g p.o.
• Czas trwania leczenia zwykle wynosi 5–14 dni, w zależności od odpowiedzi²

Leczenie chirurgiczne

• Przypadki guzkowego zapalenia naczyń chłonnych lub obrzęku limfatycznego z wyraźnym zastojem limfatycznym mogą wymagać interwencji chirurgicznej¹

Przebieg, powikłania i rokowanie

Przebieg

• Zapalenie naczyń chłonnych może szybko rozprzestrzenić się zarówno miejscowo, jak i do krwiobiegu

Powikłania

• Bakteriemia, sepsa
• Przejście w nawracające infekcje/postać przewlekłą wskutek uszkodzenia zajętych naczyń limfatycznych
• Niekiedy wtórnie obrzęk limfatyczny

Rokowanie

• W przypadku niepowikłanego zapalenia naczyń chłonnych rokowanie jest dobre
• Choroba nieleczona może wskutek rozwinięcia się sepsy być śmiertelna

Informacje dla pacjentów

• Zapalenie naczyń limfatycznych

Ilustracje

Zapalenie naczyń chłonnych

Źródła

Piśmiennictwo

1. Spelman D, et al. Lymphangitis. UpToDate, last updated Nov 20, 2020. Letzter Zugriff Juni 2022. www.uptodate.com
2. Spelman D. Acute cellulitis and erysipelas in adults: Treatment. UpToDate, last updated Oct 29, 2021. Letzter Zugriff 30.06.2022. www.uptodate.com

Autorzy

• lek. Natalia Jagiełła, (redaktor)
• Linda Mandel, Eggenstein