Co to jest małopłytkowość?

Krew składa się z osocza (płynnej części), czerwonych i białych krwinek oraz płytek krwi (trombocytów). Główną funkcją płytek krwi jest regulacja krzepnięcia krwi. Płytki krwi powstają w szpiku kostnym i są rozkładane głównie w śledzionie. Są one niezwykle małe i zazwyczaj występują w układzie krwionośnym w dużych ilościach.

• Wartość prawidłowa w litrze krwi wynosi 150–450 × 10⁹.
• Z niedoborem płytek krwi (małopłytkowością) mamy do czynienia, gdy wartość ta spada poniżej 150 × 10⁹ w litrze krwi.
• Jeśli liczba płytek krwi wynosi poniżej 50–80 × 10⁹/l, istnieje zwiększone ryzyko krwawienia samoistnego oraz nasilonego krwawienia po urazie lub operacji.
• Małopłytkowość może wynikać ze zmniejszonej produkcji płytek lub zwiększonego ich zużycia.

Częstość występowania

Niewiele jest danych na temat częstości występowania niedoboru płytek krwi w różnych chorobach podstawowych. U 10–15% pacjentów z małopłytkowością jest to tzw. pseudotrombocytopenia, czyli błąd pomiarowy w laboratorium.

Pod koniec ciąży u 5–10% ciężarnych występuje niedobór płytek krwi.

Jakie są objawy?

Najczęstszym objawem małopłytkowości jest skłonność do siniaków i krwawień z nosa, a także wzmożone krwawienie z dziąseł przy myciu zębów itp. U kobiet może występować obfite krwawienie miesiączkowe. Ponadto mogą wystąpić wybroczyny (petocje) i krwawienia z błony śluzowej (np. w jelicie). Po urazach krwawienie może utrzymywać się dłużej. 

Co powoduje małopłytkowość?

Najczęstsze przyczyny

• Uszkodzenie szpiku kostnego spowodowane lekami (takimi jak leki przeciwbólowe, antybiotyki, cytostatyki)
  • niedobór płytek krwi występuje w ciągu 1–3 tygodni po przyjęciu nowego leku
• Pierwotna małopłytkowość immunologiczna
  • rozpoznanie z wykluczenia, czynnik wywołujący nie jest znany
• Wtórna małopłytkowość immunologiczna
  • niedobór płytek krwi w wyniku reakcji immunologicznej wywołanej przez leki, zaburzenia autoimmunologiczne, zakażenia wirusami i po szczepieniach
• Małopłytkowość wywołana heparyną
  • to działanie niepożądane występuje u 1–2% pacjentów leczonych heparyną niefrakcjonowaną
• Zwiększone zużycie płytek krwi
  • na przykład zespół hemolityczno-mocznicowy (HUS), zakrzepowa plamica małopłytkowa (TTP) i rozsiane wykrzepianie wewnątrznaczyniowe (DIC)
• Ciąża
  • niedobór płytek krwi występuje szczególnie często pod koniec ciąży
  • w rzadkich przypadkach występuje tzw. zatrucie ciążowe (stan przedrzucawkowy)
• Wrodzone małopłytkowości (np. zespół von Willebranda)
• Inne możliwe przyczyny
  • powiększona śledziona
  • utrata dużej ilości krwi
  • poważne zakażenia (m.in. COVID-19).

Rzadkie przyczyny

• Różne choroby nowotworowe
  • ostra białaczka limfocytowa
  • ostra białaczka szpikowa
  • przewlekła białaczka limfocytowa
  • przewlekła białaczka szpikowa
  • chłoniak Hodgkina
  • chłoniak nieziarniczy

Kiedy należy zasięgnąć porady lekarskiej?

W przypadku nietypowego krwawienia należy udać się do lekarza rodzinnego w celu wyjaśnienia przyczyny.

W przypadku stwierdzenia niedoboru płytek krwi należy poddać się dokładniejszym badaniom, aby poznać przyczynę takiego stanu rzeczy.

Jak postępują lekarze?

Historia choroby (wywiad lekarski) — możliwe pytania:

• Czy istnieją jakieś utarte schematy związane z krwotokami, które przykuły uwagę pacjenta? Jakieś punkty, zasiniaczenia, duże krwawienie, krwotoki z błony śluzowej?
• Jakieś inne dolegliwości?
• Czy w rodzinie występowały zaburzenia krwotoczne?
• Czy jest podejrzenie ciąży?
• Czy pacjent stosuje leki, których reakcją niepożądaną może być ryzyko wystąpienia krwawienia?
• Czy w ostatnim czasie były wykonywane jakieś szczepienia (np. przeciwko SARS-CoV-2)?
• Czy stwierdzono inne choroby?

Badanie lekarskie

Lekarz przeprowadzi dokładne badanie fizykalne. Palpacyjnie oceni węzły chłonne, wątrobę i śledzionę.

Dalsze badania

Zostanie przeprowadzona seria badań krwi. Dodatkowo może zostać wykonana analiza moczu w kierunku obecności krwi. Zdjęcia rentgenowskie i badanie USG mogą dostarczyć informacji o przyczynie niedoboru płytek krwi.

U starszych pacjentów z nowo wykrytą małopłytkowością należy rozważyć wykonanie biopsji szpiku.

Skierowanie do specjalisty

W ostrych lub ciężkich przypadkach pacjent zostanie skierowany do szpitala. W przypadku lżejszych i przewlekłych dolegliwości badania mogą być przeprowadzane w trybie ambulatoryjnym w specjalistycznym gabinecie chorób wewnętrznych/hematologii.

Terapia

Terapia różni się w zależności od przyczyny niedoboru płytek krwi. W większości przypadków należy koncentrować się na leczeniu choroby podstawowej.

Niekiedy niedobór płytek krwi jest wyrównywany przez transfuzję koncentratu płytek krwi. W niektórych przypadkach można rozważyć usunięcie śledziony.

Autorka

• Martina Bujard, dziennikarka naukowa, Wiesbaden
• Lek. Kalina van der Bend, recenzent