Czym są żylaki powrózka nasiennego?

Definicja

Żylaki powrózka nasiennego (varicocele) to nieprawidłowe poszerzenie żylnego splotu wiciowatego i żyły jądrowej, która odprowadza krew z jądra. 

Objawy

Żylaki powrózka nasiennego są często bezobjawowe lub wywołują tylko łagodne objawy, takie jak uczucie ciężkości i tkliwość w górnej części moszny; rzadko silny ból.

W badaniu fizykalnym możliwe do zaobserwowania rozszerzone, kręte naczynia krwionośne w górnej części moszny, które zmniejszają się w pozycji leżącej. Żylaki powrózka nasiennego występują w 90% przypadków po lewej stronie; czysto prawostronne żylaki powrózka nasiennego są rzadkie i stanowią wskazanie do dalszej diagnostyki..

Żylaki powrózka nasiennego zwykle zmniejszają się, gdy pacjent jest w pozycji leżącej, ponieważ krew może łatwiej przepływać z powrotem do serca. 

Żylaki powrózka nasiennego mogą wpływać na płodność. Planując posiadanie  dzieci, przydatna może być analiza nasienia i hormonów. Jednak należy pamiętać że około  80% mężczyzn z żylakami pwrózka nasiennego zachowuje prawidłową płodność

Żylaki powrózka nasiennego zwykle ujawniają się w okresie dojrzewania.

Przyczyny

W większości przypadków zastawki żylne lewej żyły jądra są upośledzone w swojej funkcji lub są nieobecne. Dokładne przyczyny tego nie są znane. Lewa żyła jądra uchodzi do lewej żyły nerkowej pod mniej więcej kątem prostym, podczas gdy prawa żyła jądra uchodzi ukośnie do żyły głównej dolnej. W rezultacie drenaż jest łatwiejszy po prawej stronie, a żylaki częściej pojawiają się po lewej stronie. Występuje nagromadzenie krwi w żyle poniżej uszkodzonych zastawek.

W rzadkich przypadkach żylaki powrózka nasiennego można przypisać innej przyczynie. Jeśli żylaki powrózka nasiennego rozwijają się szybko, mogą być spowodowane na przykład guzem nerki. Żylaki występujące izolowanie po prawej stronie.. muszą być również poddane dalszemu badaniu, ponieważ może istnieć choroba podstawowa, która wymaga leczenia. Takie żylaki powrózka nasiennego prawie zawsze występują po okresie dojrzewania.

Podobne objawy z mogą również wystąpić z powodu innych chorób:

• nagromadzenie płynu wzdłuż powrózka nasiennego (wodniak jądra)
• przepuklina
• torbiel najądrza (spermatocele).

Częstość występowania i wpływ na płodność

Żylaki powrózka nasiennego dotyczą około 15–20% ogólnej populacji mężczyzn. Choć mogą negatywnie wpływać na jakość nasienia (poprzez podwyższenie temperatury w mosznie i niedotlenienie tkanek), około 80% mężczyzn z tym schorzeniem nie ma problemów z płodnością. Zależność ta staje się jednak wyraźniejsza w przypadku par leczących się z powodu niepłodności – żylaki stwierdza się u 35–40% mężczyzn z niepłodnością pierwotną i aż u 70–80% z niepłodnością wtórną. Częstość występowania zmian obustronnych szacuje się na 30–80%.

Badania dodatkowe

Diagnoza stawiana jest głównie na podstawie badania fizykalnego. Jądra pacjenta badane są w pozycji leżącej i stojącej. Na podstawie badania fizykalnego według WHO (Światowej Organizacji Zdrowia) choroba jest klasyfikowana w następujący sposób:

• Stopień 0: jeszcze niewidoczne i niewyczuwalne
• Stopień 1: tylko poprzez wykonanie próby ciśnieniowej w pozycji stojącej (tzw. manewr Valsalvy) wyczuwalne, ale niewidoczne
• Stopień 2: wyczuwalne, ale niewidoczne, gdy pacjent stoi w pozycji wyprostowanej w temperaturze pokojowej
• Stopień 3: widoczne u pacjenta stojącego w pozycji pionowej w temperaturze pokojowej.

Manewr Valsalvy polega na wzięciu głębokiego wdechu, a następnie próbie mocnego wydmuchnięcia powietrza przy zamkniętych ustach i zatkanym nosie (podobnie jak przy parciu lub parciu na uszy w samolocie). Powoduje to wzrost ciśnienia w jamie brzusznej i wyraźniejsze wypełnienie żylaków krwią

Podstawowym badaniem dodatkowym potwierdzającym diagnozę oraz oceniającym stopień wstecznego przepływu krwi jest badanie USG Doppler naczyń moszny. W przypadku problemów z płodnością zleca się badanie ogólne nasienia (seminogram) oraz profil hormonalny.

Leczenie

Zalecenia dotyczące leczenia zależą od stopnia zaawansowania żylaków powrózka nasiennego. Wykrycie żylaków powrózka nasiennego nie zawsze oznacza konieczność operacji. U mężczyzn bez dolegliwości bólowych i z prawidłowymi parametrami nasienia stosuje się jedynie regularną obserwację.

Wskazaniami do podjęcia leczenia zabiegowego są:

• Niepłodność partnerska przy jednoczesnym pogorszeniu parametrów nasienia.

• U nastolatków: opóźnienie rozwoju lub zmniejszenie objętości (hipotrofia) jądra po stronie żylaków.

• Uporczywy, nasilający się ból utrudniający codzienne funkcjonowanie.

W przypadku wystąpienia bólu należy wykluczyć inne choroby w okolicy jąder i pachwin.

Możliwości leczenia zachowawczego

• Podnoszenie i podtrzymywanie moszny (suspensorium)
• Unikanie stania
• W razie potrzeby środki przeciwbólowe

Leczenie zabiegowe

• Embolizacja żylna (niechirurgiczna metoda zabiegowa): polega na wprowadzeniu przez nakłucie w pachwinie lub szyi cienkiego cewnika do żyły jądrowej i zamknięciu jej od wewnątrz za pomocą specjalnych spiral lub kleju tkankowego”.

Opcje leczenia chirurgicznego

• Leczenie mikrochirurgiczne (złoty standard): operacja z małego nacięcia w pachwinie przy użyciu mikroskopu operacyjnego. Pozwala na bardzo precyzyjne podwiązanie zmienionych żył, dając najniższy odsetek powikłań i nawrotów
• Klasyczna operacja chirurgiczna (otwarta lub laparoskopowa): Polega na podwiązaniu żyły jądrowej z dostępu przez jamę brzuszną lub kanał pachwinowy.

Rokowanie

Zabiegowe leczenie żylaków powrózka nasiennego (szczególnie metodą mikrochirurgiczną lub embolizacją) u większości pacjentów przynosi istotną poprawę jakości nasienia oraz ustąpienie dolegliwości bólowych. U młodych mężczyzn po udanym zabiegu często obserwuje się również tzw. wzrost wyrównawczy jądra, które wcześniej uległo zmniejszeniu.

Dodatkowe informacje

• przepuklina
• Spermatocele
• Niemożność zajścia w ciążę
• Żylaki powrózka nasiennego – Informacje dla personelu medycznego

Opracowanie

• Prof. Sławomir Chlabicz, (redaktor/recenzent)
• Susanna Allahwerde, specjalistka ds. medycyny ogólnej, Berlin