Czym jest zwężenie cewki moczowej?

Definicja

Zwężenie cewki moczowej to patologiczne, trwałe zwężenie światła cewki moczowej spowodowane włóknieniem i bliznowaceniem jej ściany oraz otaczającej tkanki, prowadzące do utrudnienia odpływu moczu. Powstaje najczęściej w wyniku bliznowacenia. Schorzenie to nazywane jest również strikturą cewki moczowej (urethra = cewka moczowa, striktur = zwężenie bliznowate).

Objawy

Zwężenie cewki moczowej może znacznie obniżyć jakość życia: oddawanie moczu jest utrudnione, trwa dłużej i może towarzyszyć mu silna potrzeba oddania moczu (parcie). Osoby dotknięte tą dolegliwością muszą częściej korzystać z toalety – również w nocy. Mimo to odczuwają, że w pęcherzu pozostaje mocz. Strumień moczu może się wyraźnie rozchodzić na boki, zwłaszcza w przypadku zwężenia położonego blisko ujścia cewki moczowej.

Zwężenie cewki moczowej może prowadzić do stanów zapalnych pęcherza moczowego, gruczołu krokowego (zapalenie gruczołu krokowego) lub najądrzy (zapalenie najądrzy), a ewentualnie także nerek.

U niektórych osób z zwężeniem cewki moczowej na początku choroby dochodzi do ostrego zatrzymania moczu. Oznacza to, że oddanie moczu nie jest już możliwe. Jest to stan nagły, urologiczny, wymagający odpowiedniego postępowania (najczęściej cewnikowania).

Przyczyny

Zwężeniu cewki moczowej prawie zawsze poprzedza uraz lub stan zapalny cewki moczowej, w wyniku których podczas gojenia powstaje blizna. Tkanka bliznowata może się kurczyć, powodując w ten sposób zwężenie. W rezultacie mogą pojawić się trudności z oddawaniem moczu, a całkowite opróżnienie pęcherza moczowego często staje się niemożliwe. Bakterie znajdujące się w pęcherzu lub cewce moczowej mogą łatwiej się namnażać i wywoływać stany zapalne. W dalszym przebiegu choroby może dojść do uszkodzenia nerek w wyniku rozprzestrzeniającego się w górę zapalenia.

Około 45% zwężeń cewki moczowej powstaje w wyniku zabiegów medycznych. Potencjalnymi czynnikami wywołującymi są:

• Założenie cewnika stałego
• Zabieg na pęcherzu z dostępem przez cewkę moczową
• Leczenie spodziectwa (wady rozwojowej cewki moczowej)
• Chirurgiczne usunięcie gruczołu krokowego (prostatektomia)
• Radioterapia nowotworów z wykorzystaniem źródła promieniowania umieszczonego bezpośrednio na tkance lub w jej wnętrzu (brachyterapia)

W około 20% przypadków przyczyną jest bakteryjne zapalenie cewki moczowej (uretritis). Jedną z przyczyn może być między innymi nieleczona rzeżączka (gonorrhoea ), choroba przenoszona drogą płciową.

W około jednej trzeciej przypadków przyczyna pozostaje niejasna. Prawdopodobnie często sięga daleko w przeszłość. Możliwymi przyczynami są np. drobne urazy krocza podczas jazdy na rowerze.

Rzadkimi przyczynami są choroby skóry (lichen sclerosus) w okolicy ujścia cewki moczowej lub pęknięcie cewki moczowej spowodowane złamaniem kości miednicy w wyniku wypadku.

Częstość występowania

• Choroba dotyka niecałego 1 na 100 mężczyzn.
• Częstość występowania wzrasta wraz z wiekiem.
• Kobiety chorują bardzo rzadko.

Badania

W gabinecie lekarza rodzinnego

Podczas rozmowy z lekarzem proszę opisać swoje dolegliwości. Następnie zazwyczaj przeprowadza się krótkie badanie ujścia cewki moczowej i otaczającej skóry. Badanie ultrasonograficzne może wykazać, czy pęcherz jest całkowicie opróżniany oraz czy nerki nie wykazują nieprawidłowości. Być może zostaną Państwo poproszeni o oddanie próbki moczu, na przykład w celu wykluczenia infekcji bakteryjnej.

W przypadku podejrzenia zwężenia cewki moczowej otrzymają Państwo skierowanie do gabinetu specjalisty urologa.

U specjalistów

Badania mające na celu dokładniejsze określenie stopnia zwężenia cewki moczowej:

• Pomiar strumienia moczu (uroflowmetria)
• Cystoskopia z oceną cewki moczowej (cystouretrografia wsteczna)
• Badanie to można ewentualnie połączyć z badaniem rentgenowskim przeprowadzanym podczas oddawania moczu (cystouretrografia mikcyjna).

Leczenie

Rozszerzenie 

W leczeniu zwężenia cewki moczowej stosuje się jej rozszerzanie (dylatacja cewnikiem lub balonem). Może ono być wykonywane metodą bougierowania. Wówczas przeprowadzany jest zabieg polegający na stopniowym rozszerzaniu. Metoda ta jest stosunkowo łagodna. Zabieg można wykonać ambulatoryjnie i bez znieczulenia. Jednak w ciągu 2 lat po zabiegu u nawet 85% pacjentów  dochodzi do ponownego zwężenia cewki moczowej.

Uretrotomia

Uretrotomia polega na wykonaniu nacięcia w cewce moczowej. Zabieg przeprowadza się endoskopowo, czyli za pomocą rurkowatego instrumentu wprowadzanego przez cewkę moczową. Po zabiegu na kilka dni zakłada się cewnik, aby utrzymać cewkę moczową w stanie otwartym. Zabieg ten często wykonuje się ambulatoryjnie lub w ramach krótkiego pobytu w szpitalu.

Po uretrotomii u 40–85% pacjentów w ciągu 4 lat może dojść do ponownego zwężenia cewki moczowej.

Otwarta rekonstrukcja cewki moczowej

W przypadku ponownego wystąpienia zwężenia po zabiegu bougierowania lub uretrotomii zazwyczaj wykonuje się operację otwartą. Istnieje wiele metod rekonstrukcji cewki moczowej. Wybór metody zależy między innymi od tego, który odcinek jest dotknięty zwężeniem oraz od długości zwężenia. Możliwe metody to:

• Chirurgiczne poszerzenie przedniego odcinka cewki moczowej. W tym celu wykorzystuje się błonę śluzową jamy ustnej lub przeszczep skóry prącia. Długoterminowy wskaźnik powodzenia wynosi ponad 80%.
• Chirurgiczne usunięcie zwężenia, a następnie połączenie ze sobą zdrowych odcinków (zespolenie typu „koniec do końca”). W zależności od lokalizacji długoterminowa szansa wyleczenia wynosi wówczas do 90%.

Rokowanie

Nieleczone zwężenie cewki moczowej zazwyczaj postępuje stopniowo i prowadzi do powikłań. Możliwe powikłania zwężenia cewki moczowej to:

• Infekcje dróg moczowych
• Zapalenie gruczołu krokowego (prostatitis)
• Zapalenie najądrza (epididymitis)
• Ostre zatrzymanie moczu
• Utrata funkcji nerek (spowodowana cofaniem się moczu z pęcherza do nerek)

Leczenie operacyjne jest zazwyczaj skuteczne, jednak po zabiegu często dochodzi do ponownego wystąpienia zwężenia. Im dłuższe jest zwężenie, im bliżej ujścia cewki moczowej się znajduje i im częściej było już wcześniej leczone, tym trudniejsze jest leczenie i gorsze efekty długoterminowe.

Więcej informacji

• Zwężenie cewki moczowej – informacje dla personelu medycznego
• Rzeżączka
• Łagodny rozrost gruczołu krokowego (BPH)
• Infekcje dróg moczowych u mężczyzn
• Rak gruczołu krokowego (prostaty)
• Zwężenie napletka (stulejka)
• Rak pęcherza moczowego

Autor

• Prof. dr hab. med. Tomasz Tomasik, (recenzent)
• Vincent Kranz, (redaktor/recenzent)