Epidemiologia

W Polsce cukrzycę stwierdza się u około 7% osób dorosłych (mężczyźni ok. 7,4%, kobiety 6,2%). Zapadalność roczna to ok. 200 nowych przypadków na 100 000 osób. W badaniu LIPIDOGRAM2015 wykazano, że wśród pacjentów POZ diabetycy stanowią ponad 13%. Istotnym problemem jest fakt, że w krajach o wysokich dochodach ok. 28-30% osób pozostaje nierozpoznanych.

Lekarze POZ odgrywają kluczową rolę dzięki regularnemu kontaktowi z pacjentem. Programy profilaktyczne takie jak ChUK czy "Moje Zdrowie – bilans zdrowia osoby dorosłej" stwarzają realne szanse na poprawę rozpoznawalności poprzez odpowiedni zakres badań laboratoryjnych

Nowe kryteria rozpoznawania zaburzeń glikemii (PTD 2026)

• Niezmienione zasady:
  • Nazewnictwo (IFG, IGT, DM) oraz normy stężenia glukozy w osoczu krwi żylnej na czczo i w 2. godz. testu OGTT pozostały bez zmian.
• Nowość - HbA1c w diagnostyce:
  • Stan przedcukrzycowy: rozpoznawany przy HbA1c w przedziale 5,7–6,4% (39–47 mmol/mol).
  • Cukrzyca: rozpoznawana przy wartościach ≥ 6,5% (48 mmol/mol).

Stadia kliniczne

Podkreślono, że w opiece specjalistycznej cukrzycę typu 1 można wykryć w stadium przedklinicznym (zanim pojawią się objawy):

• Stadium 1: dodatnie przeciwciała przeciw komórkom beta wysp trzustki; glikemia (IFG/IGT) oraz HbA1c są prawidłowe.
• Stadium 2: obecność przeciwciał + dysglikemia (stan przedcukrzycowy). HbA1c wzrasta o co najmniej 10% wartości wyjściowej i/lub wynosi 5,7–6,4%. Oba te stadia są bezobjawowe.
• Stadium 3: pełnoobjawowa cukrzyca rozpoznana według standardowych kryteriów.
• Profilaktyka – Teplizumab: humanizowane przeciwciało monoklonalne anty-CD3, które hamuje progresję t1DM w stadium 2 poprzez modulację układu odpornościowego (spowalnianie autoimmunologicznego niszczenia komórek beta). Lek zatwierdzony w USA (2022), obecnie niedostępny w Polsce.

Cele terapeutyczne i nowoczesne monitorowanie

• Cele ogólne HbA1c:
  • Cel podstawowy: ≤ 7,0% (≤ 53 mmol/mol).
  • Cel ≤ 6,5% (≤ 48 mmol/mol): Cukrzyca typu 1, dzieci, młodzież, kobiety w ciąży.
  • Cel 8,0–8,5% (64–69 mmol/mol): Osoby starsze z powikłaniami.
• Parametry TIR (Time in Range) dla CGM:
  • Zakres docelowy glikemii: 70–180 mg/dl (3.9–10.0 mmol/l).
  • Wymagany czas w zakresie: > 70% doby (u osób starszych > 50%).
• Parametr TITR (Time in Tight Range) – nowość dotyczy dzieci z t1DM w remisji lub na systemach AID.
  • Wskazana ocena wąskiego zakresu 70–140 mg/dl (3,9 – 7,8 mmol/l) przy celu > 55%.
• Apolipoproteina B (apoB) - cele:
  • Ryzyko bardzo wysokie < 65 mg/dl,
  • Wysokie < 80 mg/dl,
  • Umiarkowane < 100 mg/dl.
• Triglicerydy: 
  • Wartość docelowa < 135 mg/dl (< 1,52 mmol/l).
• Nadciśnienie tętnicze: 
  • Wartości docelowe 120–129 / 70–79 mmHg.
  • U osób > 80 lat (zespół kruchości, ryzyko hipotonii) dopuszczalne < 140/90 mmHg.

Kategoria ekstremalnie wysokiego ryzyka

Pacjenci z ChNS na podłożu miażdżycy z ponownym incydentem mimo maksymalnej dawki statyny oraz pacjenci z wielołożyskową miażdżycą.
Cele:

• LDL-C < 40 mg/dl 
• Nie-HDL-C < 70 mg/dl.

Farmakoterapia

• Zasady wyboru leków:
  • Bez ASCVD/PChN: zaczynamy od metforminy.
  • Niewydolność serca: pierwszy wybór to inhibitory SGLT-2, nowością jest rekomendacja dla tirzepatydu (podwójny agonista GIP/GLP-1) z uwagi na działanie kardioprotekcyjne.
• Profilaktyka udaru mózgu: zalecane GLP-1 niezależnie od HbA1c.
• Prewencja cukrzycy typu 2: rekomendacja dla semaglutydu, liraglutydu i tirzepatydu u osób z BMI ≥ 27 kg/m² i stanem przedcukrzycowym (zmniejszają ryzyko progresji do cukrzycy).
• Redukcja masy ciała: 
  • Optymalnie ≥ 7%/rok (poprawa glikemii już przy 5%).
  • Dążymy do BMI 20–25 kg/m² oraz obwodu talii < 94 cm (M) i < 80 cm (K).
• Terapia behawioralna: obejmuje modyfikację stylu życia, techniki poznawczo-behawioralne, monitorowanie zachowań i pracę nad motywacją (poprawia to adherencję i wytrwałość w leczeniu).

Bezpieczeństwo okołooperacyjne

• Agoniści GLP-1 i GIP/GLP-1 (Inkretynomimetyki):
  • Zasada: należy pominąć jedną dawkę przed zabiegiem endoskopowym lub operacyjnym (min. 7 dni bez leku przy dawkowaniu raz w tygodniu).
    • Przyczyna: leki te wydłużają czas zalegania pokarmu w żołądku. Może to spowodować obecność treści pokarmowej mimo standardowej głodówki, co zwiększa ryzyko aspiracji zawartości żołądka do dróg oddechowych podczas sedacji.
• Inhibitory SGLT-2:
  • Zasada: wstrzymać 3 dni przed zabiegiem chirurgicznym.
    • Przyczyna: ryzyko wystąpienia euglikemicznej kwasicy ketonowej, która może być wywołana przez stres okołooperacyjny, głodzenie, odwodnienie lub stan zapalny.