Co to jest mięśniak macicy?

Mięśniaki to guzy mięśniowe w macicy (łac. uterus). Są one najczęstszymi łagodnymi nowotworami u kobiet. Mniejsze mięśniaki są zwykle bezobjawowe. U wielu kobiet mięśniaki macicy są wykrywane przypadkowo podczas badania ginekologicznego. Jeśli powodują one objawy, to najczęściej jest to wzmożone lub bolesne miesiączkowanie, uczucie ucisku w podbrzuszu lub problemy z oddawaniem moczu/wypróżnianiem. Badanie ultrasonograficzne potwierdza diagnozę.

Objawy

• Objawy zależą od wielkości i umiejscowienia mięśniaków.
  • Połowa kobiet dotkniętych chorobą nie ma żadnych objawów.
• Typowe objawy związane z mięśniakami macicy to obfite krwawienia miesiączkowe oraz bóle menstruacyjne.
  • U niektórych kobiet z powodu zwiększonego krwawienia miesiączkowego stopniowo rozwija się niedokrwistość (anemia).
• Ból podbrzusza i nieprzyjemne uczucie ucisku w podbrzuszu
• Ból przy oddawaniu moczu lub częste oddawanie moczu
• Rzadkie wypróżnienia/zaparcia
• Ból podczas stosunku płciowego
• Trudności z zajściem w ciążę lub przedwczesny poród

Przyczyny

• Sposób powstawania mięśniaków macicy nie został jeszcze w pełni wyjaśniony.
• Tempo wzrostu mięśniaków jest kontrolowane przez kilka hormonów, w tym estrogen i progesteron.
• Terapia estrogenowa po menopauzie może powodować dalszy wzrost mięśniaków zamiast ich regresji.
• Czynniki genetyczne odgrywają również pewną rolę; jeśli w rodzinie występowały mięśniaki, ryzyko ich wystąpienia jest zwiększone.

Częstość występowania

• Mięśniaki macicy są najczęstszymi łagodnymi nowotworami u kobiet.
• 80-90% wszystkich kobiet ma mięśniaki.
• U 25-30% wszystkich kobiet mięśniaki wywołują objawy.
• Mięśniaki macicy rosną tak długo, jak długo kobieta jest w wieku rozrodczym i mają tendencję do powiększania się w czasie ciąży.
• Po menopauzie wzrost zwykle ustaje, a mięśniaki stopniowo ulegają zmniejszeniu.
• Wiele ciąż zmniejsza ryzyko wystąpienia mięśniaków.

Badania dodatkowe

• Badanie ginekologiczne
• Do oceny narządów dolnej części jamy brzusznej używa się wziernika, a macicę bada się palpacyjnie.
• Badania krwi
  • w celu wykluczenia niedokrwistości
  • ponadto bada się parametry infekcji i stanu zapalnego
• Analiza moczu, w tym test ciążowy
• Badanie na obecność krwi w stolcu
• w celu wykluczenia innych chorób powodujących anemię
Badanie ultrasonograficzne (USG)
• Zazwyczaj zapewnia wiarygodną diagnozę.
• Umożliwia ocenę tempa wzrostu.
• USG przezpochwowe: Sonda ultrasonograficzna jest wprowadzana do pochwy.
• USG jamy brzusznej: Sonda ultrasonograficzna umieszczana jest na powierzchni brzucha.
• MRI
  • rzadko wskazany
  • Służy do lepszej oceny ilości, wielkości, lokalizacji i ukrwienia.
• Pobranie próbki tkanki
  • W przypadku szybko rosnących lub nietypowo wyglądających mięśniaków pobiera się próbkę tkanki (biopsja), aby wykluczyć podejrzenie złośliwego nowotworu macicy.

Leczenie

• Mięśniaki, które nie powodują prawie żadnych dolegliwości, nie wymagają leczenia.
• Leki
  • Dostępne są dwa różne preparaty: octan uliprystalu i leuprorelina.
    • Leki te wpływają na działanie hormonów płciowych.
  • Octan uliprystalu
    • Lek ten może powodować poważne działania niepożądane, zwłaszcza dla wątroby.
    • Odpowiedni tylko dla kobiet przed menopauzą i gdy inne terapie nie wchodzą w grę.
    • Nieodpowiedni dla kobiet w ciąży i karmiących piersią.
    • Leczenie trwa 3 miesiące i może być powtarzane.
  • Leuprorelina
    • Może zmniejszyć rozmiar mięśniaka.
    • Stosowana np. przed planowaną operacją.
    • Nie jest stosowana jako stała terapia ze względu na działania niepożądane.
• Operacja
  
  • usunięcie mięśniaka
    • Nnajczęściej jako operacja przez dziurkę od klucza (laparaskopowa) bez konieczności otwierania jamy brzusznej.
    • Zalecana szczególnie dla kobiet pragnących mieć dzieci.
    • Po zabiegu zwiększa się ryzyko pęknięcia macicy przy porodzie siłami natury.
  • usunięcie całej macicy
    • przy ukończonym planowaniu rodziny
• Technologia zogniskowanych ultradźwięków sterowanych za pomocą rezonansu magnetycznego (MRgFUS)
  • Polega na wykorzystaniu fal ultradźwiękowych o wysokiej częstotliwości w połączeniu z obrazowaniem metodą rezonansu magnetycznego (MRI). Fale dźwiękowe są kierowane na określone obszary mięśniaka.
  • Wytworzone w ten sposób ciepło powoduje, że tkanka mięśniaka obumiera, a następnie jest rozkładana przez własny system obronny organizmu.
  • Mięśniaki zmniejszają się, ale nie znikają całkowicie.
  • Procedura ta jest oferowana tylko w niektórych specjalistycznych klinikach.
• Embolizacja tętnicy macicznej
  
  • Cewnik jest wprowadzany przez główną tętnicę w pachwinie i przesuwany przez tętnicę doprowadzającą krew do macicy do małych naczyń tętniczych odpowiedzialnych za zaopatrywanie mięśniaka.
  • Następnie wstrzykuje się specjalne mikrocząsteczki, które blokują małe naczynia krwionośne.
  • Zabieg jest dobrą alternatywą w przypadku mnogich lub bardzo dużych mięśniaków oraz u pacjentek, które przeszły już kilka operacji jamy brzusznej.

Rokowanie

• Rokowanie jest dobre dla większości osób dotkniętych chorobą.
• Obecnie nadal nie wiadomo, czy mięśniaki macicy zwiększają ryzyko wystąpienia złośliwego guza macicy.
• Mięśniaki mogą być przyczyną powikłań.
  • Jeśli mięśniak obumrze częściowo lub całkowicie (zawał mięśniaka), może pojawić się ból i gorączka (ryzyko jest większe zwłaszcza w ciąży lub podczas przyjmowania hormonalnych środków antykoncepcyjnych).
  • W wyniku zmian w macicy może prowadzić do trudności z zajściem w ciążę.
  • U kobiet w ciąży mięśniaki macicy mogą prowadzić do przedwczesnego pęknięcia błon płodowych, przedwczesnego porodu i skomplikowanych porodów.

Dodatkowe informacje

• Rak macicy (rak endometrium)
• Mięśniaki macicy – Informacje dla lekarzy

Autorzy

• Anna Zwierzchowska, lekarz, Kraków (recenzent)
• Dr n. med. Hannah Brand, Berlin
• Julia Trifyllis, dr n. med., specjalista w dziedzinie ginekologii i położnictwa, Münster/W.