Informacje ogólne

Definicja

• Suche zapalenie błony śluzowej nosa charakteryzuje się suchością i ranami błon śluzowych nosa.
• Jest to heterogenna, słabo zdefiniowana grupa chorób, która może obejmować suchość w przedniej części nosa, pierwotne i wtórne zanikowe zapalenie błony śluzowej nosa, przewlekły zanikowy cuchnący nieżyt nosa (ozena) i zespół pustego nosa¹.
• Objawy wahają się od subiektywnego odczucia suchości błony śluzowej nosa do widocznej suchości i tworzenia strupów błony śluzowej nosa w połączeniu z innymi objawami.

Częstość występowania

• Nie ma wiarygodnych danych na temat częstości występowania tego schorzenia, ale nie jest ono rzadkie.

Etiologia i patogeneza

• Możliwe przyczyny suchego nosa obejmują różne choroby, czynniki zewnętrzne i wewnętrzne oraz czynniki środowiskowe.
• Choroba może być spowodowana ciągłym wdychaniem suchego i zapylonego powietrza, drażniącymi oparami, pracą z chromem, zażywaniem kokainy przez nos i bodźcami mechanicznymi (dłubanie w nosie).
  • suche pomieszczenia lub otoczenie
  • ciepłe pomieszczenia lub otoczenie²
  • duże ilości pyłu w miejscu pracy
  • zażywanie kokainy przez nos
  • działania niepożądane leków
• Choroba może być również powikłaniem operacji nosa.
• Nie udokumentowano, że choroba predysponuje do zakażeń.
• Metaplazja nabłonka występuje na błonie śluzowej przedniej części przegrody.

Suchość w przedniej części nosa

• Odnosi się do przewlekłego stanu zapalnego w przedniej części nosa.
• Funkcjonalne wydzieliny z nosa nie są produkowane w wystarczających ilościach.
• Choroba charakteryzuje się suchością, swędzeniem i tendencją do powstawania strupów.
• Ciągłe podrażnienie może prowadzić do zniszczenia ochrzęstnej i może skutkować perforacją przegrody nosowej.

Pierwotne zanikowe zapalenie błony śluzowej nosa

• Odnosi się do postępującej, przewlekłej choroby zwyrodnieniowej błony śluzowej nosa.
• Etiologia pozostaje w dużej mierze nieznana.
• Nabłonek przechodzi transformację metaplastyczną.
• Choroba może być powikłana tworzeniem się strupów; prowadzi to do nieprzyjemnego zapachu z nosa³.

Wtórne zanikowe zapalenie błony śluzowej nosa

• Występuje na tle innej choroby podstawowej lub wcześniejszego leczenia³.
• Może to być spowodowane wcześniejszą operacją w jamie nosowej, ew. radioterapią lub zespołem Sjögrena.
• Zespół pustego nosa jest formą jatrogennego, wtórnego zanikowego zapalenia błony śluzowej nosa.

Czynniki predysponujące

• Wcześniejsza rozległa operacja nosa
• Wiek
• Miejscowe podrażnienie mechaniczne (dłubanie w nosie)
• Suche powietrze
• Zanieczyszczenie pyłem
• Kokaina lub tabaka
• Sonda nosowa do podawania tlenu
• Terapia radiacyjna w okolicy nosa
• Sympatykomimetyki, leki psychotropowe lub przeciwhistaminowe
• Choroba Sjögrena
• Zaburzenia czynności tarczycy
• Choroby tkanki łącznej
• Choroby zakaźne

ICD-10

• J31.0 Przewlekłe zapalenie błony śluzowej nosa

Diagnostyka

Kryteria diagnostyczne

• Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na wywiadzie lekarskim, badaniu zewnętrznej i wewnętrznej części nosa, ew. endoskopii nosa i nosogardzieli oraz ew. na badaniu RM, testach alergicznych i mikrobiologicznych w celu wykluczenia innych chorób⁴.

Różnicowanie

• Przewlekłe zapalenie błony śluzowej nosa i zatok
• Uszkodzenia chemiczne podczas pracy z chromem
• Urazy

Wywiad lekarski

• Czynniki predysponujące w wywiadzie lekarskim?
  • Narażenia w miejscu pracy?
  • Stan zdrowia na wakacjach?
• Uczucie suchości, podrażnienia i tworzenie się strupów w nosie
• Swędzenie i pieczenie nosa
• Zatkany nos
• Zaburzenia węchu
• Czasami nieprzyjemny zapach z nosa
• Sporadyczne łagodne epizody krwawienia z nosa
• Może wystąpić zapalenie mieszków włosowych w przedsionku nosa i jest ono zwykle wywołane przez Staphylococcus aureus.

Badanie fizykalne

• Błona śluzowa części przedniej nosa jest sucha i pokryta strupami.
• Od czasu do czasu występuje krwawienie z nosa.
• Ew. deformacje anatomiczne, które mogą predysponować do choroby
  • Skrzywienie lub perforacja przegrody
  • Polipy? Guz?

Badanie uzupełniające

• Testy alergiczne?
  • szczególnie w kontekście ew. alergii na roztocza kurzu domowego

Diagnostyka specjalistyczna

• Endoskopia nosa
  • Jest wykonywana w celu rozpoznania wszelkich ew. predysponujących zmian anatomicznych i uzyskania bardziej precyzyjnego obrazu błony śluzowej.
  • Poza nieznacznie wysuszoną błoną śluzową, wyniki są zwykle prawidłowe.
  • Możliwe jest pobranie próbek.
• W zależności od wskazań, badanie rentgenowskie, RM, TK i ultrasonografia w celu oceny nosogardzieli i zatok

Leczenie

Cele leczenia

• zapobieganie powikłaniom

Ogólne informacje o terpii

• Leczenie polega na eliminacji czynników predysponujących, nawilżaniu, usuwaniu strupów,  pielęgnacji błony śluzowej i leczeniu zakażeń⁴.
• Istnieje niewiele jednoznacznych badań dotyczących leczenia suchego zapalenia błony śluzowej nosa⁵.
  • Pielęgnacja błony śluzowej nosa dekspantenolem lub kwasem hialuronowym
  • Wdychanie roztworu soli fizjologicznej może być pomocne w przypadku wyraźnego tworzenia się strupów.
  • Jeśli to możliwe, perforacje leczy się zachowawczo za pomocą wazeliny.
  • Chirurgiczne zamknięcie perforowanej przegrody może być odpowiednie, ale często jest nieskuteczne.

Zalecenia dla pacjentów

• Należy unikać bodźców mechanicznych i chemicznych na przedniej części przegrody.
• Obszar ten można posmarować wazeliną 
• Pomocne mogą być również inhalacje lub płukanie roztworem soli fizjologicznej.
• Należy unikać kropli do nosa i miejscowego leczenia kortyzonem.
• Zaprzestanie palenia papierosów
• Unikanie pyłu

Leczenie farmakologiczne

• W przypadku zapalenia mieszków włosowych i ew. nadkażeń, należy stosować maści antybiotykowe (np. mupirocynę).
• Aerozole do pielęgnacji nosa z solą fizjologiczną, dekspantenolem lub kwasem hialuronowym
• Jedno z badań wykazało, że obiektywny efekt był równoważny efektowi sprayu z solą fizjologiczną lub maści dekspantenolowej ⁶.

Profilaktyka

• Należy unikać długotrwałego stosowania obkurczających kropli do nosa.
• Zaprzestanie palenia papierosów
• Należy unikać kurzu; płukanie solą fizjologiczną może być pomocne w przypadku narażenia na kurz.

Przebieg, powikłania i rokowanie

Przebieg

• Dolegliwości zwykle utrzymują się dłuższy czas

Powikłania

• Martwica chrząstki i perforacja przegrody nosowej

Rokowanie

• Choroba zwykle staje się problemem przewlekłym.

Informacje dla pacjentów

Informacje dla pacjentów w Medibas

• Sucha błona śluzowa nosa (Rhinitis sicca)