Informacje ogólne

• Kontakt z meduzą skutkuje wstrzyknięciem jadu do skóry poprzez maleńkie włoski na parzydełkach lub mackach meduzy¹
• W wodach tropikalnych i subtropikalnych występują gatunki, które mogą powodować objawy zagrażające życiu
• Meduzy powodują najwięcej przypadków oparzeń ze wszystkich jadowitych zwierząt morskich
• Około 90 gatunków meduz może potencjalnie spowodować oparzenia

Częstość występowania

• Szacuje się, że rocznie na całym świecie występuje 150 mln przypadków oparzeń spowodowanych przez meduzy, z tendencją wzrostową¹

Patogeneza

• Meduzy posiadają komórki parzydełkowe (nematocysty) zlokalizowane na mackach
  • w ciele dużej meduzy może występować kilka milionów takich komórek
  • komórki parzydełkowe są wyposażone w małe, wysoce wyspecjalizowane pęcherzyki (kapsułki), które uwalniają toksyny pod wpływem ciśnienia lub substancji chemicznych, co może powodować reakcję miejscową lub ogólnoustrojową
• Objawy zależą bezpośrednio od ilości jadu meduzy, który wniknął do organizmu

Diagnostyka

Wywiad lekarski

• Możliwość kontaktu z meduzą - kąpiel w morzu/oceanie w wywiadzie
• Objawy:
  • piekący ból
  • zmiany skórne (rumień, pęcherze, łuszczenie się skóry)
  • nudności
  • wymioty
  • rzadko:
    • objawy wstrząsu
    • dolegliwości dotyczące układu oddechowego i sercowo-naczyniowego
    • zespół Irukandji - zespół objawów pojawiających się po kontakcie z jadem Carukia barnesi (meduza należąca do kostkomeduz, występuje u wybrzeży Australii) objawiający się bólem całego ciała, wymiotami, skurczami mięśni oraz zagrażającym życiu nadciśnieniem i zaburzeniami pracy serca

Badanie przedmiotowe

• Zmiany skórne
  • linijne zaczerwienienia, z silnym bólem i obrzękiem, niekiedy mogą tworzyć się pęcherze
  • po ustąpieniu bólu często pojawia się świąd
  • obrzęk zwykle zanika po kilku godzinach
  • hiperpigmentacja może być widoczna na skórze przez kilka tygodni lub miesięcy
• Uwaga: na podstawie zmian skórnych nie można wnioskować o gatunku meduzy 
  • wyjątek stanowią kostkomeduzy których oparzenia mają charakterystyczny wygląd, przypominający odcisk bieżnika opony
• Objawy reakcji anafilaktycznej

Leczenie

• Natychmiastowe opuszczenie zbiornika wodnego
• Usunięcie widocznych pozostałości ramion meduzy
• Obfite płukanie oparzonej okolicy
  
  • płukanie wodą morską lub wodą z octem przez około 30 minut (należy unikać płukania wodą słodką - może aktywować parzydełka!)
    • 5% roztwór octu inaktywuje większość toksyn parzydełkowców, jest odtrutką z wyboru w przypadku poparzenia przez Chironex fleckeri
    • wyjątkiem jest poparzenie przez żeglarza portugalskiego (Physalia physalis, najczęściej spotykany w prądzie zatokowym północnego Atlantyku oraz w subtropikalnych wodach Oceanu Indyjskiego i Pacyfiku) - wyjątkowo nie należy stosować roztworu octu, ponieważ może uczynniać parzydełka i nasilać objawy
    • alternatywnie można zastosować 40-70% alkohol izopropylowy, roztwór wodorowęglanu sodu, silnie rozcieńczony roztwór wodorotlenku sodowego
• Następnie po usunięciu parzydełek, zależnie od objawów można zastosować miejscowo leki przeciwuczuleniowe, w tym glikokortykosteroidy lub środki miejscowo znieczulające (np. lidokainę w żelu)
• Leczenie ogólnoustrojowe zwykle nie jest konieczne
• W przypadku objawów wstrząsu anafilaktycznego - postępowanie w dedykowanym artykule

Dalsze postępowanie

• W przypadku powstania pęcherzy i ran należy zastosować profilaktykę poekspozycyjną przeciwtężcową

Przebieg

• Przeważnie objawy ustępują samoistnie bez powikłań
• Większe oparzenia mogą prowadzić do powstawania blizn
• Poważne powikłania są rzadkie i zwykle występują tylko w przypadku bardzo dużej ilości jadu lub u pacjentów z poważnymi schorzeniami współistniejącymi

Profilaktyka

• Należy stosować się do ostrzeżeń dla danego rejonu
• Oględziny plaży przed kąpielą: jeśli na plaży znajduje się wiele meduz, należy zachować szczególną ostrożność
• Podczas nurkowania w wodach tropikalnych należy nosić piankę neoprenową i okulary do pływania

Informacje dla pacjentów

• Wstrząs anafilaktyczny