Informacje ogólne

Epidemiologia¹

• Według międzynarodowych badań od 49% do 86% wszystkich mieszkańców placówek opiekuńczych odczuwa ból

Podstawy opieki

• Odpowiednia opieka nad pacjentami w podeszłym wieku cierpiącymi z powodu bólu obejmuje:
  • systematyczna ocena bólu przy użyciu standardowych narzędzi, dostosowanych do możliwości pacjenta
  • rozpoczęcie leczenia bólu w przypadku nasilenia bólu w spoczynku od 3/10 i nasilenia bólu podczas wysiłku/ruchu powyżej 5/10 analogicznie do skali numerycznej (NRS)
  • profilaktyka i leczenie reakcji niepożądanych, związanych ze stosowaniem leków przeciwbólowych
• Leczenie bólu powinno opierać się na współpracy interdyscyplinarnej
• Leczenie farmakologiczne powinno być prowadzone stopniowo i w połączeniu ze środkami niefarmakologicznymi

Diagnostyka¹

Ocena bólu

• Właściwa ocena bólu jest warunkiem jego odpowiedniego leczenia
• Pacjenci z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi są zwykle w stanie udzielić wywiadu, natomiast w przypadku pacjentów z zaawansowanym otępieniem należy poza obserwacją sygnałów niewerbalnych, przeprowadzić wywiad z opiekunem/rodziną

Uproszczony wywiad lekarski

• Należy zadawać pytania, na które można odpowiedzieć „tak” lub „nie”, w języku zrozumiałym dla pacjenta
• Uzupełnieniem wywiadu i dokumentacji mogą być ustrukturyzowane kwestionariusze (np. Krótki Inwentarz Bólu (Brief Pain Inventory — BPI)

Skala Słowna (VRS)

• Najbardziej odpowiednia do pozyskiwania informacji na temat nasilenia bólu u pacjentów z otępieniem
• Jest często łatwiejsza w użyciu u pacjentów z otępieniem niż skale wizualne lub numeryczne

Niewerbalne oznaki bólu

• Wiele pacjentów z otępieniem może wyrażać ból jedynie poprzez komunikaty niewerbalne - często niejednoznaczne i trudne do interpretacji
  • mimika (np. grymasy, mruganie, zaciskanie zębów itd.)
  • wydawanie dźwiękówe (np. stękanie, wzdychanie, płacz, krzyk, jęczenie itd.)
  • tor oddychania (np. dyszenie, sapanie, hiperwentylacja itd.)
  • mowa ciała (np. postawa odciążająca, unikanie ruchu, zwiększone napięcie mięśniowe itd.)
  • zmiany w zachowaniu (np. zaburzenia łaknienia, snu, apatia, pobudzenie itd.)
  • objawy wegetatywne (np. potliwość, tachykardia, mydriaza, wymioty itd.)

Narzędzia do oceny bólu

• Skala oceny bólu u osób z zaawansowanym otępieniem (PAINAD)
  • pięć kategorii zachowań:
    1. oddychanie
    2. wokalizacje
    3. postawa ciała
    4. mimika
    5. reakcja pacjenta na pocieszanie
• Skala bólu behawioralnego dla niekomunikujących się osób starszych (ECPA)
  • do tej pory skala zwalidowana głównie w placówkach opiekuńczych
  • w przypadku stosowania ambulatoryjnego warto zaangażować opiekunów
• Skala Doloplus-2
  • wersja pełna - z 10 wymiarami
  • wersja skrócona - z 5 wymiarami
    • werbalne wyrażanie bólu
    • postawa odciążająca w spoczynku
    • ochrona wrażliwych na ból obszarów ciała
    • aktywności społeczne
    • zaburzenia zachowania
• Mobilisation-Observation-Behaviour-Intensity-Dementia Pain Scale (MOBID-2)²
  • skala oceny zwalidowana z udziałem pacjentów w norweskich zakładach opieki
  • Jest to jak dotąd jedyny zatwierdzony kwestionariusz oceny bólu dla pacjentów z otępieniem, który jest odpowiedni do określenia:
    • natężenia bólu
    • zmiany bólu
  • ocena bólu w różnych momentach obserwacji, w spoczynku i w ruchu

Leczenie bólu w otępieniu¹

Ogólne informacje

• Właściwa ocena bólu jest niezbędna przed rozpoczęciem analgezji
  • należy korzystać ze zweryfikowanych narzędzi do oceny bólu (np. PAINAD)
• Odpowiednie leczenie podstawowych chorób somatycznych
• Jeśli zapewniono leczenie podstawowych schorzeń, należy najpierw rozważyć odpowiednie środki niefarmakologiczne przed włączeniem farmakoterapii bólu

Postępowanie niefarmakologiczne

• Więcej informacji na temat stosowania terapii nielekowych u pacjentów z otępieniem można znaleźć w artykule: Objawy otępienia
• W ramach postępowania niefarmakologicznego można zastosować:
  • fizykoterapię
  • fizjoterapię
  • psychoterapię

Farmakoterapia

• Należy uwzględnienić ryzyko działań niepożądanych i interakcji lekowych - częstsze w podeszłym wieku
• Regularne monitorowanie możliwych działań niepożądanych
• Szczegółowe zasady analgezji przedstawiono w artykułach:
  • Zasady leczenia przeciwbólowego
  • Leczenie bólu w opiece paliatywnej

Informacje dla pacjentów

• Edukacja pacjenta i opiekunów stanowi nieodłączny element odpowiedniej kontroli bólu
• Należy uwzględniać oczekiwania pacjentów w zakresie kontroli bólu i leczenia farmakologicznego

Informacje dla pacjentów w Medibas

• Otępienie naczyniowe
• Leczenie bólu